Critical Analysis of Proving Zinā by Video Evidence in Islamic Jurisprudence and Positive Law: Reconsidering Articles 160, 161, 162, 211, and 212 of the Islamic Penal Code

Document Type : Original Article

Authors

1 PhD Student in Jurisprudence and Islamic Law, University of Tehran, Tehran, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, University of Tehran, Tehran, Iran.

3 MA Student in Jurisprudence and Islamic Law, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran.

Abstract

Iran’s Islamic Penal Code recognizes judicial knowledge as an independent and exceptionally powerful means of proof. One consequence is the apparent possibility of proving zinā through video evidence where the recording generates certainty for the judge. This article examines the fiqhi validity of that result through a descriptive-critical analysis of the evidentiary foundations of judicial knowledge. It argues, first, that contrary to the dominant juristic view, a judge’s personal knowledge is not universally valid and that zinā cannot, in the domain of rights belonging purely to God, be established solely by video. Second, where a case implicates private rights, the validity of judicial knowledge may arise not from a specific transmitted proof but from a rational argument based on the correlation between reason and revealed law. Reason condemns a rule that would disregard clear video evidence where doing so destroys a victim’s right, emboldens offenders, and facilitates crime. Such rational validation applies only where the matter concerns private rights and the evidentiary basis is manifest and generally persuasive. The scope of any resulting punishment depends on the scope of the rational condemnation. Articles 160, 161, 162, 211, and 212 therefore require substantial revision.

Keywords

Main Subjects

The Holy Qur'an.

Āshtiyānī, Muḥammad Ḥasan. (1383 SH [2004/2005 CE]). Kitāb al-qaḍāʾ (ʿA. Zamānī-Nizhād, Ed.). Qom: Zuhayr. (in Arabic)

Āshtiyānī, Muḥammad Ḥasan. (1430 AH [2008/2009 CE]). Baḥr al-fawāʾid (Sayyid Ḥ. Mūsawī, Ed.). Qom: Dhawī al-Qurbá. (in Arabic)

Āl ʿUṣfūr, Ḥusayn ibn Muḥammad. (n.d.). Al-Anwār al-lawāmiʿ fī sharḥ Mafātīḥ al-sharāʾiʿ. Qom: Intishārāt-i Āl ʿUṣfūr. (in Arabic)

Ibn Abī Jumhūr al-Aḥsāʾī. (1403 AH [1982/1983 CE]). ʿAwālī al-laʾālī al-ʿazīziyyah fī al-aḥādīth al-dīniyyah. Qom: Muʾassasat Sayyid al-Shuhadāʾ (ʿa). (in Arabic)

Ibn Bābawayh, Muḥammad ibn ʿAlī. (1413 AH [1992/1993 CE]). Man lā yaḥḍuruhu al-faqīh. Qom: Daftār-i Intishārāt-i Islāmī. (in Arabic)

Ibn Barrāj, ʿAbd al-ʿAzīz. (1406 AH [1985/1986 CE]). Al-Muhadhdhab. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

Ibn Qāsim, ʿAbd al-Raḥmān. (1397 AH [1976/1977 CE]). Ḥāshiyat al-Rawḍ al-murbaʿ sharḥ Zād al-mustaqniʿ. n.p.: n.p. (in Arabic)

Utyūbī, Muḥammad Ādam. (1424 AH [2003/2004 CE]). Dhakhīrat al-ʿuqbá. n.p.: Dār al-Miʿrāj. (in Arabic)

Aḥmarī, Ḥusayn. (1402 SH [2023/2024 CE]). Barrasī-yi ʿilm-i qāḍī az manẓar-i fiqhī va ḥuqūqī [An investigation of the judge's personal knowledge from jurisprudential and legal perspectives]. Muṭālaʿāt-i Miyān-rishtahʾī-yi Fiqh, 3(10), 55–71. (in Persian)

Ardabīlī, Sayyid ʿAbd al-Karīm. (1381 SH [2002/2003 CE]). Fiqh al-qaḍāʾ. Qom: Dānishgāh-i Mufīd. (in Arabic)

Astarābādī, Amīn. (1426 AH [2005/2006 CE]). Al-Fawāʾid al-Madaniyyah. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

Iʿtimādī Tabrīzī, Muṣṭafá. (1418 AH [1997/1998 CE]). Al-Hidāyah ilá asrār al-Kifāyah. Qom: n.p. (in Arabic)

Aʿrajī, ʿAbd al-Muṭṭalib. (1416 AH [1995/1996 CE]). Kanz al-fawāʾid fī ḥall mushkilāt al-Qawāʿid. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

Imām Khumaynī, Sayyid Rūḥ Allāh. (1434 AH [2012/2013 CE]). Al-Taʿādul wa-al-tarjīḥ. Tehran: Muʾassasah-ʾi Nashr-i Āthār-i Imām Khumaynī. (in Arabic)

Anṣārī, Murtaḍá. (1426 AH [2005/2006 CE]). Ḥāshiyat Farāʾid al-uṣūl. Qom: Intishārāt-i Dār al-Hudá. (in Arabic)

Īravānī, Bāqir. (2007 CE). Al-Ḥalaqah al-thālithah fī uslūbihā al-thānī. Qom: Muḥibbīn. (in Arabic)

Īravānī, Muḥammad Bāqir. (1385 SH [2006/2007 CE]). Durūs tamhīdiyyah fī al-fiqh al-istidlālī. Qom: Muʾassasat al-Fiqh. (in Arabic)

Baḥr al-ʿUlūm, Muḥammad Taqī. (1362 SH [1983/1984 CE]). Bulghat al-faqīh. Tehran: Maktabat al-Ṣādiq (ʿa). (in Arabic)

Tabrīzī, Mīrzā Jawād. (n.d.). Usus al-qaḍāʾ wa-al-shahādah. Qom: Daftār-i Āyat Allāh Tabrīzī. (in Arabic)

Tarḥīnī, Muḥammad Ḥasan. (1385 SH [2006/2007 CE]). Al-Zubdah al-fiqhiyyah fī sharḥ al-Rawḍah al-bahiyyah. n.p.: Dār al-Fiqh. (in Arabic)

Thaqafī, Ibrāhīm ibn Muḥammad. (1410 AH [1989/1990 CE]). Al-Ghārāt. Qom: Muʾassasat Dār al-Kutub. (in Arabic)

Javādī Āmulī, ʿAbd Allāh. (1363 SH [1984/1985 CE]). Khams rasāʾil. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

Javādī Āmulī, ʿAbd Allāh. (1439 AH [2017/2018 CE]). Taḥrīr al-uṣūl. Qom: Dār al-Isrāʾ lil-Nashr. (in Arabic)

Ḥāʾirī, Sayyid Kāẓim. (1430 AH [2008/2009 CE]). Mabāḥith al-uṣūl. Qom: Dār al-Bashīr. (in Arabic)

Ḥāʾirī, Kāẓim. (1423 AH [2002/2003 CE]). Al-Qaḍāʾ fī al-fiqh al-Islāmī. Qom: Majmaʿ al-Fikr. (in Arabic)

Ḥurr al-ʿĀmilī, Muḥammad ibn al-Ḥasan. (1392 SH [2013/2014 CE]). Wasāʾil al-Shīʿah. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. (in Arabic)

Ḥalabī, Ibn Zuhrah. (1375 SH [1996/1997 CE]). Ghunyat al-nuzūʿ (I. Bahādurī, Ed.). Qom: Muʾassasah-ʾi Imām Ṣādiq (ʿa). (in Arabic)

Khvānsārī, Sayyid Aḥmad. (1405 AH [1984/1985 CE]). Jāmiʿ al-madārik fī sharḥ al-Mukhtaṣar al-nāfiʿ (ʿA. Ghaffārī, Ed.). Tehran: Ṣadūq. (in Arabic)

Khūʾī, Sayyid Abū al-Qāsim. (1428 AH [2007/2008 CE]). Al-Qaḍāʾ wa-al-shahādāt. Qom: Maktabat al-Imām al-Khūʾī. (in Arabic)

Rashtī, Ḥabīb Allāh. (1401 AH [1980/1981 CE]). Kitāb al-qaḍāʾ (A. Ḥusaynī Ashkavarī, Ed.). Qom: Khayyām. (in Arabic)

Rūḥānī, Sayyid Muḥammad Ṣādiq. (1435 AH [2013/2014 CE]). Fiqh al-Ṣādiq. Qom: Āyīn-i Dānish. (in Arabic)

Subḥānī, Jaʿfar. (1418 AH [1997/1998 CE]). Niẓām al-qaḍāʾ fī al-sharīʿah al-Islāmiyyah. Qom: Muʾassasah-ʾi Imām Ṣādiq (ʿa). (in Arabic)

Subḥānī, Jaʿfar. (1429 AH [2008/2009 CE]). Rasāʾil fiqhiyyah. Qom: Muʾassasah-ʾi Imām Ṣādiq (ʿa). (in Arabic)

Sabzavārī, Sayyid ʿAbd al-Aʿlá. (1418 AH [1997/1998 CE]). Muhadhdhab al-aḥkām fī bayān al-ḥalāl wa-al-ḥarām. Qom: Sabzavārī. (in Arabic)

Sayyid Murtaḍá, ʿAlī ibn al-Ḥusayn. (1376 SH [1997/1998 CE]). Al-Dharīʿah. Tehran: Dānishgāh-i Tihrān. (in Arabic)

Sayyid Murtaḍá, ʿAlī ibn al-Ḥusayn. (1415 AH [1994/1995 CE]). Al-Intiṣār fī infirādāt al-Imāmiyyah. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

Shams, ʿAbd Allāh. (1402 SH [2023/2024 CE]). Adillah-ʾi isbāt-i daʿvā [Evidence and proof in legal actions]. Tehran: Dirāk. (in Persian)

Shīrāzī, ʿAbd Allāh. (1425 AH [2004/2005 CE]). Kitāb al-qaḍāʾ. Mashhad: Muʾassasah-ʾi Amīr al-Muʾminīn (ʿa). (in Arabic)

Ṣāliḥī Māzandarānī, Ismāʿīl. (1376 SH [1997/1998 CE]). Miftāḥ al-baṣīrah. Qom: Daftār-i Āyat Allāh Ṣāliḥī Māzandarānī. (in Arabic)

Ṭabāṭabāʾī Qumī, Sayyid Taqī. (1413 AH [1992/1993 CE]). ʿUmdat al-maṭālib fī al-taʿlīq ʿalá al-Makāsib. Qom: Maḥallātī. (in Arabic)

Ṭabāṭabāʾī, Sayyid ʿAlī. (1404 AH [1983/1984 CE]). Riyāḍ al-masāʾil. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt. (in Arabic)

Ṭūsī, Muḥammad ibn al-Ḥasan. (1363 SH [1984/1985 CE]). Al-Istibṣār fīmā ukhtulifa min al-akhbār (M. Ākhūndī, Ed.). Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. (in Arabic)

Ṭūsī, Muḥammad ibn al-Ḥasan. (1387 AH [1967/1968 CE]). Al-Mabsūṭ fī fiqh al-Imāmiyyah (M. B. Bahbūdī, Ed.). Tehran: Al-Maktabah al-Murtaḍawiyyah. (in Arabic)

Ṭūsī, Muḥammad ibn al-Ḥasan. (1407 AH [1986/1987 CE]). Kitāb al-khilāf. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

ʿĀmilī, Muḥammad Ḥusayn. (1426 AH [2005/2006 CE]). Irshād al-ʿuqūl ilá mabāḥith al-uṣūl. Qom: Muʾassasah-ʾi Imām Ṣādiq (ʿa). (in Arabic)

ʿUthaymīn, Muḥammad ibn Ṣāliḥ. (1428 AH [2007/2008 CE]). Al-Sharḥ al-mumtiʿ ʿalá Zād al-mustaqniʿ. n.p.: Dār Ibn al-Jawzī. (in Arabic)

ʿIrāqī, Ḍiyāʾ al-Dīn. (1379 SH [2000/2001 CE]). Kitāb al-qaḍāʾ. Qom: Muʾassasah-ʾi Maʿārif-i Islāmī-yi Imām Riḍā (ʿa). (in Arabic)

ʿAllāmah al-Ḥillī, Ḥasan ibn Yūsuf. (1374 SH [1995/1996 CE]). Mukhtalif al-Shīʿah fī aḥkām al-sharīʿah. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

Fāḍil Lankarānī, Muḥammad. (1390 SH [2011/2012 CE]). Āyīn-i kayfarī-yi Islām [Islamic criminal procedure]. Qom: Markaz-i Fiqhī-yi Aʾimmah-ʾi Aṭhār (ʿa). (in Persian)

Fāḍil Lankarānī, Muḥammad. (1427 AH [2006/2007 CE]). Tafṣīl al-sharīʿah (Kitāb al-ḥudūd). Qom: Markaz-i Fiqhī-yi Aʾimmah-ʾi Aṭhār (ʿa). (in Arabic)

Fāḍil al-Hindī, Muḥammad ibn al-Ḥasan. (1405 AH [1984/1985 CE]). Kashf al-lithām. Qom: Kitābkhānah-ʾi Āyat Allāh Marʿashī. (in Arabic)

Fayyāḍ, Muḥammad Isḥāq. (1427 AH [2006/2007 CE]). Al-Mabāḥith al-uṣūliyyah. Qom: Daftār-i Āyat Allāh Fayyāḍ. (in Arabic)

Fīrūzābādī, Murtaḍá. (1400 AH [1979/1980 CE]). Al-Barāhīn al-wāḍiḥāt. n.p.: Al-Maṭbaʿah al-ʿIlmiyyah. (in Arabic)

Qumshaʾī, Muḥammad ʿAlī. (1421 AH [2000/2001 CE]). Al-Barāhīn al-wāḍiḥāt. n.p.: Al-Maṭbaʿah al-ʿIlmiyyah. (in Arabic)

Kāshif al-Ghiṭāʾ, Ḥasan. (1422 AH [2001/2002 CE]). Anwār al-faqāhah (Kitāb al-qaḍāʾ). Najaf: Muʾassasat Kāshif al-Ghiṭāʾ. (in Arabic)

Kāshif al-Ghiṭāʾ, ʿAlī. (1381 AH [1961/1962 CE]). Al-Nūr al-sāṭiʿ fī al-fiqh al-nāfiʿ. Najaf: Maṭbaʿat al-Ādāb. (in Arabic)

Kalāntarī, Kayūmars. (1388 SH [2009/2010 CE]). Taḥlīl-i ʿilmī az yak parvandah-ʾi kayfarī (zinā-yi muḥṣanah va isbāt-i ān) [Scientific analysis of a criminal case (adultery and its proof)]. Pizhūhish-i Ḥuqūq-i ʿUmūmī, 11(26), 295–319. (in Persian)

Kulaynī, Muḥammad ibn Yaʿqūb. (1407 AH [1986/1987 CE]). Al-Kāfī (ʿA. Ghaffārī, Ed.). Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. (in Arabic)

Gulpāyigānī, Sayyid Muḥammad Riḍā. (1426 AH [2005/2006 CE]). Al-Qaḍāʾ wa-al-shahādāt (Sayyid ʿA. Mīlānī, Ed.). Qom: Ḥaqāʾiq. (in Arabic)

Majlisī, Muḥammad Bāqir. (1404 AH [1983/1984 CE]). Biḥār al-anwār. Beirut: Muʾassasat al-Wafāʾ. (in Arabic)

Muẓaffar, Muḥammad Riḍā. (1439 AH [2017/2018 CE]). Uṣūl al-fiqh. Qom: Markaz-i Mudīriyyat. (in Arabic)

Muqtadāʾī, Murtaḍá. (n.d.). Miftāḥ al-hidāyah fī sharḥ Taḥrīr al-wasīlah. Tehran: Muʾassasah-ʾi Nashr-i Āthār-i Imām Khumaynī. (in Arabic)

Maqdisī, Ḍiyāʾ al-Dīn. (1422 AH [2001/2002 CE]). Al-Sunan wa-al-aḥkām ʿan al-Muṣṭafá. Jeddah: Dār ʿUsayrī. (in Arabic)

Makārim, Nāṣir. (1377 SH [1998/1999 CE]). Anwār al-faqāhah (Kitāb al-qaḍāʾ). Qom: Madrasah-ʾi Imām ʿAlī (ʿa). (in Arabic)

Makārim, Nāṣir. (1380 SH [2001/2002 CE]). Buḥūth fiqhiyyah. Qom: Madrasah-ʾi Imām ʿAlī (ʿa). (in Arabic)

Muʾmin, Muḥammad. (1378 SH [1999/2000 CE]). Iʿtibār-i ʿilm-i qāḍī dar daʿāvī [Validity of the judge's personal knowledge in legal claims]. Pizhūhish-hā-yi Falsafī Kalāmī, 1(2), 35–67. (in Persian)

Muʾmin, Muḥammad. (1389 SH [2010/2011 CE]). Mabānī Taḥrīr al-wasīlah. Tehran: Muʾassasah-ʾi Nashr-i Āthār-i Imām Khumaynī. (in Arabic)

Muntaẓirī, Ḥusayn-ʿAlī. (1415 AH [1994/1995 CE]). Nihāyat al-uṣūl. Tehran: Intishārāt-i Tafakkur. (in Arabic)

Muntaẓirī, Ḥusayn-ʿAlī. (n.d.). Kitāb al-ḥudūd. Qom: Dār al-Fikr. (in Arabic)

Mūsawī ʿĀmilī, Muḥammad. (1411 AH [1990/1991 CE]). Madārik al-aḥkām fī sharḥ Sharāʾiʿ al-Islām. Mashhad: Muʾassasat Āl al-Bayt (ʿa). (in Arabic)

Najafī, Muḥammad Ḥasan. (1362 SH [1983/1984 CE]). Jawāhir al-kalām (M. Qūchānī, Ed.). Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. (in Arabic)

Narāqī, Aḥmad. (1415 AH [1994/1995 CE]). Mustanad al-Shīʿah. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt (ʿa). (in Arabic)

Hāshimī, Sayyid Maḥmūd. (1395 SH [2016/2017 CE]). Aḍwāʾ wa-ārāʾ. Qom: Markaz-i Fiqhī-yi Aʾimmah-ʾi Aṭhār (ʿa). (in Arabic)

Hāshimī, Sayyid Maḥmūd. (1417 AH [1996/1997 CE]). Buḥūth fī ʿilm al-uṣūl. Qom: Markaz al-Ghadīr lil-Dirāsāt al-Islāmiyyah. (in Arabic)

Hāshimī, Sayyid Maḥmūd. (1423 AH [2002/2003 CE]). Qirāʾāt fiqhiyyah. Qom: Muʾassasat Dāʾirat Maʿārif al-Fiqh al-Islāmī. (in Arabic)

Yathribī, Sayyid ʿAlī-Muḥammad. (1385 SH [2006/2007 CE]). Barrasī-yi ʿilm-i qāḍī dar fiqh va qānūn [An investigation of the judge's knowledge in jurisprudence and law]. Andīshah-hā-yi Ḥuqūqī, 4(11), 63–70. (in Persian)

Yazdī, Sayyid Muḥammad Kāẓim. (1423 AH [2002/2003 CE]). Al-ʿUrwah al-wuthqá. Qom: Jāmiʿah-ʾi Mudarrisīn. (in Arabic)

References

قرآن کریم.
آشتیانی، محمدحسن. (۱۳۸۳). کتاب القضاء (تصحیح علی‌اکبر زمانی‌نژاد). قم: زهیر.
آشتیانی، محمدحسن. (۱۴۳۰ق). بحر الفوائد (تحقیق سید حسن موسوی). قم: ذوی القربی.
آل عصفور، حسین بن محمد. (بی‌تا). الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع. قم: انتشارات آل عصفور.
ابن ابی‌جمهور احسائی. (۱۴۰۳ق). عوالی اللآلی العزیزیه فی الأحادیث الدینیه. قم: مؤسسه سید الشهدا (ع).
ابن بابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن براج، عبدالعزیز. (۱۴۰۶ق). المهذب. قم: جامعه مدرسین.
ابن قاسم، عبدالرحمن. (۱۳۹۷ق). حاشیه الروض المربع شرح زاد المستقنع. بی‌جا: بی‌نا.
اتیوبی، محمدآدم. (۱۴۲۴ق). ذخیره العقبی. بی‌جا: دار المعراج.
احمری، حسین. (۱۴۰۲). «بررسی علم قاضی از منظر فقهی و حقوقی». مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، ۳(۱۰)، ۵۵-۷۱.
اردبیلی، سید عبدالکریم. (۱۳۸۱). فقه القضاء. قم: دانشگاه مفید.
استرآبادی، امین. (۱۴۲۶ق). الفوائد المدنیه. قم: جامعه مدرسین.
اعتمادی تبریزی، مصطفی. (۱۴۱۸ق). الهدایه إلی أسرار الکفایه. قم: بی‌نا.
أعرجی، عبد المطلب. (۱۴۱۶ق). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد. قم: جامعه مدرسین.
امام خمینی، سید روح‌الله. (۱۴۳۴ق). التعادل و الترجیح. تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینی.
انصاری، مرتضی. (۱۴۲۶ق). حاشیه فرائد الأصول. قم: انتشارات دار الهدی.
ایروانی، باقر. (۲۰۰۷). الحلقه الثالثه فی أسلوبها الثانی. قم: محبین.
ایروانی، محمدباقر. (۱۳۸۵). دروس تمهیدیه فی الفقه الاستدلالی. قم: مؤسسه الفقه.
بحرالعلوم، محمدتقی. (۱۳۶۲). بلغه الفقیه. تهران: مکتبه الصادق (ع).
تبریزی، میرزاجواد. (بی‌تا). أسس القضاء و الشهاده. قم: دفتر آیت‌الله تبریزی.
ترحینی، محمدحسن. (۱۳۸۵). الزبده الفقهیه فی شرح الروضه البهیه. بی‌جا: دار الفقه.
ثقفی، ابراهیم بن محمد. (۱۴۱۰ق). الغارات. قم: مؤسسه دار الکتب.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۶۳). خمس رسائل. قم: جامعه مدرسین.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۴۳۹ق). تحریر الأصول. قم: دار الإسراء للنشر.
حائری، سید کاظم. (۱۴۳۰ق). مباحث الأصول. قم: دار البشیر.
حائری، کاظم. (۱۴۲۳ق). القضاء فی الفقه الإسلامی. قم: مجمع الفکر.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۳۹۲). وسائل الشیعه. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
حلبی، ابن‌زهره. (۱۳۷۵). غنیه النزوع (تحقیق ابراهیم بهادری). قم: مؤسسه امام صادق (ع).
خوانساری، سید احمد. (۱۴۰۵ق). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع (تصحیح علی‌اکبر غفاری). تهران: صدوق.
خوئی، سید ابوالقاسم. (۱۴۲۸ق). القضاء و الشهادات. قم: مکتبه الإمام الخوئی.
رشتی، حبیب‌الله. (۱۴۰۱). کتاب القضاء (تحقیق احمد حسینی اشکوری). قم: خیام.
روحانی، سید محمدصادق. (۱۴۳۵ق). فقه الصادق. قم: آیین دانش.
سبحانی، جعفر. (۱۴۱۸ق). نظام القضاء فی الشریعه الإسلامیه. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سبحانی، جعفر. (۱۴۲۹ق). رسائل فقهیه. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سبزواری، سید عبدالأعلی. (۱۴۱۸ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: سبزواری.
سید مرتضی، علی بن حسین. (۱۳۷۶). الذریعه. تهران: دانشگاه تهران.
سید مرتضی، علی بن حسین. (۱۴۱۵ق). الانتصار فی انفرادات الإمامیه. قم: جامعه مدرسین.
شمس، عبدالله. (۱۴۰۲). ادله اثبات دعوا. تهران: دراک.
شیرازی، عبدالله. (۱۴۲۵ق). کتاب القضاء. مشهد: مؤسسه امیرالمؤمنین (ع).
صالحی مازندرانی، اسماعیل. (۱۳۷۶). مفتاح البصیره. قم: دفتر آیت‌الله صالحی مازندرانی.
طباطبایی قمی، سید تقی. (۱۴۱۳ق). عمده المطالب فی التعلیق علی المکاسب. قم: محلاتی.
طباطبایی، سیدعلی. (۱۴۰۴ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل البیت.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۶۳). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار (تصحیح محمد آخوندی). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق). المبسوط فی فقه الإمامیه (تحقیق محمدباقر بهبودی). تهران: المکتبه المرتضویه.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۷ق). کتاب الخلاف. قم: جامعه مدرسین.
عاملی، محمدحسین. (۱۴۲۶ق). إرشاد العقول إلی مباحث الأصول. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
عثیمین، محمد بن صالح. (۱۴۲۸ق). الشرح الممتع علی زاد المستقنع. بی‌جا: دار الجوزی.
عراقی، ضیاءالدین. (۱۳۷۹). کتاب القضاء. قم: مؤسسه معارف اسلامی امام رضا (ع).
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۷۴). مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه. قم: جامعه مدرسین.
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۳۹۰). آیین کیفری اسلام. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۴۲۷ق). تفصیل الشریعه (کتاب الحدود). قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
فاضل هندی، محمد بن حسن. (۱۴۰۵ق). کشف اللثام. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
فیاض، محمداسحاق. (۱۴۲۷ق). المباحث الأصولیه. قم: دفتر آیت‌الله فیاض.
فیروزآبادی، مرتضی. (۱۴۰۰ق). البراهین الواضحات. بی‌جا: المطبعه العلمیه.
قمشه‌ای، محمدعلی. (۱۴۲۱ق). البراهین الواضحات. بی‌جا: المطبعه العلمیه.
کاشف‌الغطاء، حسن. (۱۴۲۲ق). أنوار الفقاهه (کتاب القضاء). نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء.
کاشف‌الغطاء، علی. (۱۳۸۱ق). النور الساطع فی الفقه النافع. نجف: مطبعه الآداب.
کلانتری، کیومرث. (۱۳۸۸). «تحلیل علمی از یک پرونده کیفری (زنای محصنه و اثبات آن)». پژوهش حقوق عمومی، ۱۱(۲۶)، ۲۹۵-۳۱۹.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی (تصحیح علی‌اکبر غفاری). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
گلپایگانی، سید محمدرضا. (۱۴۲۶ق). القضاء و الشهادات (تحقیق سید علی میلانی). قم: حقایق.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۴ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
مظفر، محمدرضا. (۱۴۳۹ق). أصول الفقه. قم: مرکز مدیریت.
مقتدایی، مرتضی. (بی‌تا). مفتاح الهدایه فی شرح تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینی (ره).
مقدسی، ضیاءالدین. (۱۴۲۲ق). السنن و الأحکام عن المصطفی. جده: دار عسیری.
مکارم، ناصر. (۱۳۷۷). أنوار الفقاهه (کتاب القضاء). قم: مدرسه امام علی (ع).
مکارم، ناصر. (۱۳۸۰). بحوث فقهیه. قم: مدرسه امام علی (ع).
مؤمن، محمد. (۱۳۷۸). «اعتبار علم قاضی در دعاوی». پژوهش‌های فلسفی کلامی، ۱(۲)، ۳۵-۶۷.
مؤمن، محمد. (۱۳۸۹). مبانی تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینی (ره).
منتظری، حسینعلی. (۱۴۱۵ق). نهایه الأصول. تهران: انتشارات تفکر.
منتظری، حسینعلی. (بی‌تا). کتاب الحدود. قم: دار الفکر.
موسوی عاملی، محمد. (۱۴۱۱ق). مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. مشهد: مؤسسه آل‌البیت (ع).
نجفی، محمد حسن. (۱۳۶۲). جواهر الکلام (تحقیق محمد قوچانی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نراقی، احمد. (۱۴۱۵ق). مستند الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
هاشمی، سید محمود. (۱۳۹۵). أضواء و آراء. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
هاشمی، سید محمود. (۱۴۱۷ق). بحوث فی علم الأصول. قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیه.
هاشمی، سید محمود. (۱۴۲۳ق). قراءات فقهیه. قم: مؤسسه دائره معارف الفقه الإسلامی.
یثربی، سید علی‌محمد. (۱۳۸۵). «بررسی علم قاضی در فقه و قانون». اندیشه‌های حقوقی، ۴(۱۱)، ۶۳-۷۰.
یزدی، سید محمد کاظم. (۱۴۲۳ق). العروه الوثقی. قم: جامعه مدرسین.
Studies of Islamic Jurisprudence and Basis of Law
Volume 20, Issue 53 - Serial Number 53
September 2026
Pages 73-100

Files

Share

How to cite

Statistics