ربای معاملی در مبادلۀ رمزارزها

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد حقوق مالکیت فکری، دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، پژوهشکده امام خمینی، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

امروزه پدیدۀ نوظهور ارزهای رمزپایه، جایگاه ویژه‌ای در میان مبادلات و روابط اقتصادی مردم و دولت‌ها پیدا کرده است. با توجه به امکان تحقق ربای معاملی در مبادلات یادشده، لازم و ضروری است که به‎منظور گرفتار نشدن مردم در دام معاملات ربوی پژوهشی در این زمینه صورت گیرد تا بتوان به این سؤال پاسخ داد که در رمزارزها که از معدودات به شمار می‌آیند، جریان ربای معاملی چگونه است؟ این مقاله با بررسی این مسئله به روش توصیفی‎ـ‎تحلیلی و مراجعه به منابع کتابخانه‌ای به این نتایج دست یافته است که نخست، ربا در معدودات نیز جریان دارد و تنها درصورتی‏که بتوان با خبر واحد، عموم تحریم ربا را تخصیص زد، خرید و فروش یک لباس در مقابل دو لباس - و نه تمامی کالاهایی که با مشاهده خرید و فروش می‌شوند- از ربای معاملی استثنا می‌شود. دوم، رمزارزها از معدودات شمرده می‌شوند، لذا رعایت تساوی در معاملۀ آن‎ها لازم و ضروری است. لذا نمی‌توان، به‏طور مثال، توکن در برابر توکن و کوین در برابر کوین را به زیاده در برابر هم دادوستد نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Exchange Riba in Cryptocurrency Transactions

نویسندگان [English]

  • Amirhossein Adibi Sedeh 1
  • Sajjad Salehi 2
  • Seyed Abdolvahab Razavi Tabar 2
  • Mojtaba Alinejad 2
  • Ali Akbar Jahanbakhshi 3
1 M.A. Graduate in Intellectual Property Law, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Islamic Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Imam Khomeini Research Institute, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Law, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

Cryptocurrencies have acquired an important place in contemporary economic exchange among people and states. Because exchange riba may occur in these transactions, research is needed to prevent Muslims from entering usurious dealings. The core question is how exchange riba applies to cryptocurrencies, which are countable goods. Using a descriptive-analytical method and library sources, the article reaches two main conclusions. First, riba applies to countable goods as well. Only if a solitary report can qualify the general prohibition of riba may the sale of one garment for two garments, and not all goods traded by inspection, be excepted. Second, cryptocurrencies are countable goods; equality must therefore be observed in their exchange. Accordingly, tokens may not be exchanged for more tokens of the same kind, nor coins for more coins of the same kind.

کلیدواژه‌ها [English]

  • exchange riba
  • countable goods
  • unity of genus
  • cryptocurrencies
  • digital currencies
  • monetary functions
  • property status

منابع

ابن‌اثیر جزری، مبارک بن محمد. (۱۳۶۷). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن‎حمزه، محمد بن علی. (بی‌تا). الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (ره).
ابن‌فارس، ابوالحسین احمد. (۱۴۰۴). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه.
انصاری، محمدعلی. (۱۴۱۵). الموسوعة الفقهیة المیسرة. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
بامبارا، جوزف جی. و آلن، پل آر. (۱۳۹۹). بلاکچین، یک راهنمای کاربردی برای توسعۀ راه‌حل‌های تجاری، قانونی و تکنولوژی (ترجمۀ مهدی عینی). تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
بجنوردی، سید حسن. (۱۴۱۹). القواعد الفقهیة. قم: الهادی.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹). وسائل الشیعة. قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع).
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۳). وسائل الشیعة. تهران: المکتبة الاسلامیة.
حکیم، سید محسن. (۱۴۰۰). منهاج الصالحین. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۰۲). رجال العلامة الحلی. قم: الشریف الرضی.
حلی، حسن بن یوسف بن مطهر. (۱۴۱۴). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع).
حلی، حسن بن یوسف بن مطهر. (۱۴۱۳). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خمینی، روح‌الله. (۱۴۰۱). تحریر الوسیلة. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). المستند فی شرح العروة الوثقی (تقریر مرتضی بروجردی). بی‌جا: بی‌نا.
روحانی قمی، سید صادق حسینی. (۱۴۱۲). فقه الصادق (علیه السلام). قم: دار الکتاب.
روحانی قمی، سید صادق حسینی. (۱۴۲۹). منهاج الفقاهة. قم: انوار الهدی.
زارع قراملکی، علی و محمدی جورکویه، علی. (۱۴۰۲). جایگاه مصلحت در سه ساحت استنباط، تقنین و اجرا. حقوق اسلامی، (در صف انتشار).
سبزواری، محمدباقر. (۱۴۳۳). کفایة الأحکام. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
سیفی مازندرانی، علی‌اکبر. (۱۴۲۹). دلیل تحریر الوسیلة: أحکام الأسرة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
شهید اول، محمد بن مکی. (۱۴۱۰). اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة. بیروت: دار التراث.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۴). مسالک الأفهام. قم: مؤسسۀ معارف اسلامی.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (بی‌تا). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: مرکز النشر التابع لمکتب اعلام الاسلامی.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۰). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (با تعلیقۀ کلانتر). قم: کتابفروشی داوری.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۳). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیة.
شیخ مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۰). المقنعة. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین.
صدر، سید محمدباقر. (۱۴۱۷). اقتصادنا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
صدر، محمدباقر. (۱۳۸۲). الاسلام یقود الحیاة. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
صدوق، محمد بن علی. (۱۳۶۳). من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
طباطبایی حکیم، سید محسن. (۱۴۱۰). منهاج الصالحین (المحشی). بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). المبسوط فی فقه الامامیة. بی‌جا: المرتضویة.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۶۳). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۶۵). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
عراقی، آقا ضیاءالدین. (۱۴۱۸). قاعدة لا ضرر. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عمیدی، سید عمیدالدین بن محمد. (۱۴۱۶). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فخرالمحققین حلی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
فراهیدی، خلیل بن أحمد. (۱۴۰۹). کتاب العین. قم: هجرت.
فرزان‌جم، احمدرضا و ناطق‌الاسلام، سید مصطفی. (۱۳۹۵). جویندگان بیت‌کوین: روند به‌تکامل‌رسیدن پول مدرن. تهران: ماهنامۀ شبکه.
فضلی، حسن، چمندار، مهدی و زمردی منور، هادی. (۱۳۹۸). بلاکچین و رمزارزها. تهران: ناقوس.
فیومی، أحمد بن محمد. (۱۴۱۴). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. قم: مؤسسۀ دار الهجرة.
قرشی بنایی، علی‌اکبر. (۱۴۱۲). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۶). اموال و مالکیت. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاشف‌الغطاء، حسن بن جعفر. (۱۴۲۲). أنوار الفقاهة (کتاب البیع). نجف: مؤسسه کاشف‎الغطاء.
کاشف‌الغطاء، محمدحسین. (۱۳۵۹). تحریر المجلة. نجف: المکتبة المرتضویة.
کرکی، علی بن الحسین. (۱۴۱۴). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع).
کشی، محمد بن عمر. (۱۴۰۴). اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع).
کلانتری، علی‌اکبر. (۱۳۸۷). حکم ثانوی در تشریع اسلامی. تهران: مرکز انتشارات تبلیغات اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۸۷). الکافی. قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
گلپایگانی، سید محمدرضا. (۱۴۰۹). مجمع المسائل. قم: دارالقرآن الکریم.
لنکرانی، محمدفاضل. (۱۴۲۶). رسالۀ توضیح المسائل. قم: دارالفکر.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محقق ثانی، علی بن حسین. (۱۴۰۹). رسائل المحقق الکرکی. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی (ره).
محقق حلی، جعفر بن حسن. (۱۴۰۸). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
محقق داماد یزدی، سید مصطفی. (۱۴۰۶). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محمدی خراسانی، علی. (بی‌تا). شرح تبصرة المتعلمین. بی‌جا: بی‌نا.
مصطفوی، حسن. (۱۳۶۸). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مصطفوی، سید محمدکاظم. (۱۴۲۱). مائة قاعدة فقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مصطفوی، سید محمدکاظم. (۱۴۲۳). فقه المعاملات. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۲). مسئلۀ ربا. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (۱۳۶۸). نظری به نظام اقتصاد اسلامی. تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۲). بحوث فقهیة هامة. قم: انتشارات مدرسۀ الامام علی بن ابی‌طالب (ع).
ملامیرزایی، حامد حاجی. (۱۳۹۸). بلاک‌چین. تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی.
ملک‌زاده بیائی، ملکه. (۱۳۷۰). تاریخ سکه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
منصوری، یاسمین. (۱۴۰۲). ساتوشی چیست؟. قابل‎بازیابی در: https://hoseinifinance.com/blog/satoshi-crypto
منتظرظهور، محمود. (۱۳۵۳). اقتصاد خرد و کلان. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
منتظری، حسین‌علی. (۱۳۸۴). رسالۀ استفتائات. تهران: سایه.
موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۶). صراط النجاة. قم: مکتب نشر المنتخب.
موسویان، سید عباس و علیزاده اصل، محمد. (۱۳۹۴). بررسی ضابطۀ غرر در معاملات جدید. تحقیقات مالی اسلامی، ۳(۹)، ۷۳-۹۸.
مؤمن قمی، محمد. (۱۳۷۵). تزاحم کارهای حکومت اسلامی و حقوق اشخاص. فقه اهل‌بیت (ع)، (۵ و ۶)، ۸۵-۱۰۹.
میرزای قمی، ابوالقاسم. (۱۴۱۳). جامع الشتات فی أجوبة السؤالات. تهران: کیهان.
میرزای قمی، ابوالقاسم. (۱۴۲۷). رسائل المیرزا القمی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ناطق‌الاسلام، سید مصطفی؛ ابهری، باتیس و فرزان‌جم، احمدرضا. (۱۳۹۶). همه‌چیز دربارۀ بیت‌کوین. تهران: ماهنامۀ شبکه.
نائینی، میرزا محمدحسین. (۱۴۱۳). المکاسب و البیع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نائینی، میرزا محمدحسین. (۱۴۲۴). تنبیه الأمة و تنزیه الملة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۴). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام (تحقیق علی آخوندی). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
هلاکویی، محمد و محمدی، شبنم. (۱۳۹۹). امپراتوری بلاکچین. اصفهان: زهنج.
ابن‎ابی‎جمهور، محمد بن زین‌الدین. (۱۴۰۵). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم: دار سید الشهداء (ع).