استرداد مجرم شیعی به کشورهای اسلامی غیرشیعی از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران.

2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

چکیده
یکی از مهم ترین همکاری های حقوقی و قضایی بین کشورها استرداد مجرمان می باشد؛ که مجموعه اقداماتی است که دولت ها مجرمانی را که به کشور دیگری گریخته اند به یکدیگر باز می گرداند. دولت ها برای حفظ امنیت کشورشان و مجازات مجرمان با یکدیگر قرارداد استرداد مجرمین امضا می کنند. در این تحقیق، استرداد مجرمان شیعه از کشوری اسلامی که بر اساس ولایت فقیه اداره می شود به کشورهای اسلامی که بر این اساس اداره نمی شوند، مورد بررسی قرار می گیرد. یافته ها حاکی از آن است که از نظر حقوق موضوعه، استرداد مجرمان پذیرفته شده است. اما از نظر فقهی استرداد مجرمان با چالش رو به رو است و سؤال این است که آیا دولت اسلامی که در رأس آن ولی فقیه قرار دارد؛ می تواند چنین قرار دادی را با کشورهای اسلامی غیر شیعی منعقد کند؟ در صورت جواز، عمل کردن به آن بر دولت اسلامی لازم است و در صورت عدم جواز، انعقاد استرداد مجرمین، عقد قرار داد بر عمل حرام محسوب شده و صحیح نیست. این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی برای گردآوری اطلاعات کتابخانه ای است که نگارنده به بررسی استرداد مجرمین در منابع فقهی امامیه و قوانین ایران پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Extradition of Shi’i Offenders to Non-Shi’i Islamic Countries from the Perspective of Imami Fiqh and Iranian Law

نویسندگان [English]

  • Sayyid Muhammad Mousavi 1
  • Muhammad Baqer Gerayeli 2
  • Abdulreza Asghari 2
1 PhD in Criminal Law and Criminology, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, Razavi University of Islamic Sciences Mashhad Iran.
چکیده [English]

Extradition is one of the most important forms of legal and judicial cooperation among states: it consists of measures by which states return offenders who have fled to another country to the state of prosecution or enforcement. States use extradition to preserve security and punish offenders. The question becomes more complex where the requested person is a Shi'i Muslim and the requesting country is an Islamic but non-Shi'i state. Imami fiqh, with its emphasis on justice, human dignity, and protection of the believer's life and religion, does not permit extradition where there is fear of death, torture, religious coercion, or unfair trial. Iranian law, under the Constitution and the Extradition of Offenders Act of 1960, contains conditions such as treaty basis, dual criminality, and respect for minimum guarantees, but lacks a systematic mechanism for assessing sectarian risk. This study argues that extradition should be refused absent credible assurances of fair trial and protection of religious rights.

کلیدواژه‌ها [English]

  • extradition of offenders
  • Shi'i Muslim
  • Imami fiqh
  • non-Shi'i

منابع

ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.
اردبیلی، محمدعلی. (۱۴۰۰). همکاری‌های قضایی بین‌المللی. تهران: میزان.
ایزدهی، سید سجاد. (۱۳۹۳). مصلحت در فقه سیاسی شیعه. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
بهادری، علی و آجرلو، اسماعیل. (۱۳۹۶). مطالعه تطبیقی الگوهای دادرسی شرعی در کشورهای اسلامی. مجله حقوقی دادگستری، (۱۰۰).
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۸۹). مبسوط در ترمینولوژی حقوق (جلد ۱). تهران: گنج دانش.
حبیبی قراخیلی، اکبر. (۱۳۷۷). اصول جدید استرداد مجرمان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه قم، قم.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حلی، جعفر بن حسن. (۱۴۰۸). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
خسروپناه، عبدالحسین. (۱۳۸۹). گفتمان مصلحت. تهران: کانون اندیشه جوان.
دلفانی، علی. (۱۳۹۴). بررسی مبانی روابط بین‌الملل دولت اسلامی از منظر فقه فریقین (رساله دکتری). دانشگاه قم، قم.
سبحانی، جعفر. (۱۴۱۸). نظام القضاء و الشهادة فی الشریعة الاسلامیة الغراء. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
شریعت‌باقری، محمدجواد. (۱۳۹۳). تصویب موافقت‌نامه‌های همکاری‌های قضایی بین‌المللی؛ مشکلات و راه‌حل‌ها. دیدگاه‌های حقوق قضایی، (۶۶).
شریعت‌باقری، محمدجواد. (۱۳۹۷). موافقت‌نامه همکاری حقوقی و قضایی میان جمهوری اسلامی ایران و دیگر دولت‌ها (جلد ۲). تهران: دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری.
عباسی، محمود. (۱۳۷۳). استرداد مجرمین. تهران: گنج دانش.
عراقی، ضیاءالدین. (۱۴۲۱). کتاب القضاء (مقرر: نجم‌آبادی). قم: مؤسسه معارف اسلامی امام رضا (ع).
علیدوست، ابوالقاسم. (۱۳۸۸). فقه و مصلحت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۴۲۸). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة (القضاء و الشهادات). قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۴). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
مصطفی‌زاده، فهیم. (۱۳۹۳). نظرات استدلالی شورای نگهبان در خصوص لایحه موافقت‌نامه استرداد مجرمان بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری عراق. nazarat.shora-rc.ir.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳). المقنعة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم. (۱۴۲۳). فقه القضاء. قم: جامعة المفید.
موسوی خمینی، روح‌الله. (۱۴۱۸). الاجتهاد و التقلید. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، روح‌الله. (بی‌تا). صحیفه نور. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
مؤمن قمی، محمد. (۱۳۸۹). مبانی تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
نجفی، محمدحسن. (۱۹۸۱). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نفیسی، علی‌اکبر. (۱۳۱۸). فرهنگ نفیسی (جلد ۱). تهران: چاپ رنگین.
هادوی تهرانی، مهدی. (۱۳۸۵). قضاوت و قاضی (قضاوت در اسلام) (جلد ۱). قم: خانه خرد.