مبانی حقوقی و فقهی جرم انگاری تبعیض ژنتیکی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق جزا، جامعه المصطفی العالمیه نمایندگی خراسان، مشهد، ایران.

2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه رضوی، مشهد، ایران(نویسنده مسئول).

3 استاد یار گروه فقه پزشکی مجتمع فقه جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

چکیده

با پیشرفت علوم زیستی، داده‌های ژنومی انسان کاربردهای گسترده‌ای یافته است؛ سوءاستفاده از این اطلاعات و اعمال تبعیض ژنتیکی در حوزه‌هایی چون اشتغال و سلامت، نگرانی‌هایی جدی ایجاد نموده است. فقدان قانون در این زمینه، ضرورت بررسی مبانی فقهی و حقوقی جرم‌انگاری را نمایان می‌سازد. پرسش اصلی این است آیا مبانی جرم انگاری ورود قانون‌گذار را به عرصۀ جرم‌انگاری تبعیض ژنتیکی موجه می شمارد یا منافع موجود در داده‌های ژنتیکی مانع چنین مداخله‌ای است؟ پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی –تحلیلی به مبانی حقوقی و فقهی جرم انگاری تبعیض ژنتیکی بر اساس نظریه فیلترینگ که عبور از سه فیلتر متمایز را برای توجیه جرم انگاری ضروری می‌شمارد، پرداخته به این نتیجه رسیده است که تبعیض ژنتیکی، به دلیل نقض منافع دیگران و نقض ارزش های اخلاقی و اجتماعی شامل اصول محدودکننده آزادی قرار می‌گیرد و ضمانت اجرای کیفری به جهت قدرت بازدارندگی و سرزنش اجتماعی مؤثرترین اقدام در مقابله با تبعیض ژنتیکی تلقی می‌گردد. ازنظر فقهی نیز دسترسی به اطلاعات ژنتیکی افراد بدون کسب رضایت و استفاده از آن در راستای تبعیض ژنتیکی مطابق ادله فقهی جواز ندارد، با وجود این مجازاتی برای آن در شرع تعیین نشده است. برای تعیین مجازات می‌توان به‌قاعده فقهی التعزیر لکل عمل محرم تمسک نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Legal and Jurisprudential Foundations of the Criminalization of Genetic Discrimination

نویسندگان [English]

  • Naib َAli Akhtari 1
  • Muhammad Bagher Gerayeli 2
  • Sayed Mohsen Mortazavi 3
1 PhD Student in Criminal Law, Al-Mustafa International University, Khorasan Branch, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, Razavi University, Mashhad, Iran (Corresponding Author).
3 Assistant Professor, Department of Medical Jurisprudence, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده [English]

With the advancement of biological sciences, human genomic data has found widespread applications. However, the misuse of such information and the practice of genetic discrimination in areas such as employment and healthcare have raised serious concerns. The absence of specific legislation in this regard underscores the necessity of examining the legal and jurisprudential foundations for criminalization. The central question is whether existing criminalization principles justify the legislator’s intervention in criminalizing genetic discrimination, or whether the individual and collective interests embedded in genetic data constitute a serious obstacle to such intervention. This study, adopting a descriptive-analytical approach, examines the legal and jurisprudential bases for the criminalization of genetic discrimination based on the Filtering Theory, which posits that criminalization must pass through three distinct filters. The findings suggest that genetic discrimination, by violating others’ rights and ethical-social values, falls under the limiting principles of liberty. Criminal sanctions, due to their deterrent power and societal condemnation, are deemed the most effective response to such discrimination. From a jurisprudential perspective, accessing individuals’ genetic information without consent and using it as a basis for discrimination is impermissible according to Islamic legal sources; however, no explicit punishment has been stipulated for it in Sharia. To determine an appropriate sanction, one may appeal to the jurisprudential principle that allows for discretionary punishment (taʿzīr) for any prohibited act.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Genetic Discrimination"
  • " Criminalization"
  • "Principle of Sovereignty"
  • "Principle of Human Dignity"