بررسی تطبیقی شهادت خویشاوندان در فقه امامیه و حنفیه

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسنده

کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی جامعه المصطفی العالمیه مشهد

چکیده

یکی از شرایط پذیرش شهادت، عدم وجود «تهمت» است. تهمت به این معناست که گمان جلب منفعت یا دفع ضرر از سوی شاهد به سبب شهادت وی ایجاد شود. پرسش اصلی این مقاله این است که آیا شهادت خویشاوندان باعث به وجود آمدن چنین اتهامی می‌شود تا شهادت آنها نسبت به یکدیگر، قابل پذیرش نباشد؟ در رابطه با قبول یا عدم قبول شهادت خویشاوندان در بین فقهای شیعه، شش دیدگاه وجود دارد: برخی به سبب وجود تهمت، شهادت بستگان را مطلقاً مردود دانسته‌اند؛ گروهی دیگر نسبت به پذیرش شهادت سایر بستگان اتفاق نظر داشته و در پذیرش شهادت زوجین و پدر و فرزند نسبت به یکدیگر اختلاف کرده‌اند؛ گروه سوم، حکم به قابل قبول بودن شهادت تمام خویشاوندان ـ‌به جز زوجین‌ـ نموده‌اند؛ دسته دیگر نیز بر این اعتقادند که شهادت خویشاوندان مطلقاً قابل استماع است، اما با این شرط که علاوه بر شهادت آنها، شهادت دیگری نیز به عنوان ضمیمه وجود داشته باشد؛ گروهی نیز پذیرش یا عدم پذیرش را به رأی قاضی موکول کرده‌اند و بعضی هم با استناد به اطلاق آیات و روایات باب شهادت، آن را به طور مطلق و بدون لحاظ نمودن شرط یا قیدی مسموع می‌دانند. فقهای حنفی نیز تهمت را جزو شروط ادای شهادت دانسته و بر آن اتفاق نظر دارند. در رابطه با شهادت خویشاوندان، اکثر آنها حکم به عدم پذیرش شهادت پدر و فرزند نسبت به یکدیگر نموده‌اند و نسبت به شهادت زوجین اختلاف نظر دارند و شهادت سایر بستگان را مورد قبول می‌دانند.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/1441098
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1199250

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparative research on testifying the relatives in Imamiya and Hanafiyyah jurisprudence

نویسنده [English]

  • Sayed Hasan Alavi
MA in criminal law and criminology, Al-Mustafa International University
چکیده [English]

One of the condition for accepting the testifying is there must be no “Tohmat” or being beneficiary in testifying. The main question in this essay is that weather testifying of relatives for each other can cause this doubt that they are beneficiary and cannot testify for or against each other? This that weather we should accept the testifying of relatives for or against each other, there are six main views among Shia jurists. Some believe that since they are beneficiary, we must not accept their testifying. Some other believe that the testifying of all relative except the testifying between father and child, and the couple for each other is acceptable. The third group believe that all of the testifying of relatives for each other is acceptable except the couple for each other is valid. The forth group claim that the testifying of relatives for each other is acceptable on condition that someone’s else also testify as an appendix. Another group claim that it is depends on the judge that weather accept or reject that testifying. Some other believe that there is no problem with this kinds of testifying. The hanafiyyah jurists believe that “Tohmat” is one of the conditions of testifying. On testifying of relatives for or against each other, the majority of them believe that the child and father cannot testify for each other, there is no unanimity on the testifying of the couple for each other and they agree that the other relatives can testify for or against each other.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Testifying
  • Relatives
  • Tohmat
  • Imamiya
  • Hanafiyyah
-        ابن‌عابدین(1415ـ1995)، حاشیة رد المحتار، دار الفکر، بیروت.
-        ابن‌منظور، جمال الدین(2004)، چ3، دار صادر، بیروت.
-        ابن‌نجیم المصری(1418 -1997)، البحر الرائق، دارالکتب العلمیه، بیروت.
-        أبوبکر الکاشانی(1409ـ1989)، بدائع الصنائع، المکتبة الحبیبیة، پاکستان.
-        اردبیلی، احمدبن‌محمد(1409)، مجمع الفائده و البرهان، چ1، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
-    اصفهانى، فاضل هندى(1416)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، ‌چ1، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم.
-        ترابی شهر رضایی، اکبر(1390)، آیین کیفری اسلام، ج1، چ1، مرکز فقهی ائمه اطهار، قم.
-        جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1386)، ترمینولوژی حقوق، چ17، گنج دانش، تهران.
-        حر عاملی(1414)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشیعه، مؤسسۀ آل‌البیت لاحیاء التراث، قم.
-        الحسینی المراغی(1418)، عبدالفتاح بن علی، چ1، النشر الاسلامی، قم.
-        حسینی شیرازی، سیدمحمد(1409)، الفقه، چ2، دار العلوم، بیروت.
-        الحصکفی(1415-1995)، الدر المختار، دار الفکر، بیروت.
-        الزحیلی، وهبه(1431)، الفقه الاسلامی و ادلته، دار الفکر، دمشق.
-        حلبی(ابن زهره)، حمزۀ‌بن‌علی(1417)، غنیۀ النزوع الی علم الاصول و الفروع، مؤسسه امام صادق، قم.
-        حلبی، ابوصلاح تقی‌الدین(1403)، الکافی فی الفقه، تحقیق رضا استادی، مکتبۀ امیرالمؤمنین، اصفهان.
-        حلى، حسن‌بن‌یوسف(1420)‌، تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، موسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، قم.
-    ـــــــــــــــــــ(1410)، ارشاد الاذهان الی معارف الایمان، مصحح: فارس حسون ،‌ چ1، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.‌
-        حلی، ابن ادریس(1410)، السرائر لتحریر الفتاوی، گردآوری شده در سلسلۀ الینابیع الفقهیه، ج11، چ1، موسسۀ فقه الشیعه، بیروت.
-        حلی، ابن سعید(1410)، الجامع للشرایع، گردآوری شده در سلسله الینابیع الفقهیه موسسه فقه الشیعه الدار الاسلامیه، بیروت.
-        حلی، جعفر بن حسن(1368)، شرایع الاسلام، ترجمه احمد یزدی، چ5، دانشگاه تهران.
-        حلی، جعفر بن حسن(1389ق)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چ1، مطبعه الاداب، نجف.
-        خمینی، سید روح الله(1403)، تحریر الوسیله، چ4، مکتبه الاعتماد، تهران.
-        خوانساری، سید احمد(1398ق)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، چ2، مکتبه الصدوق، تهران.
-        خویی، سید ابوالقاسم(1422)، مبانی تکمله المنهاج(القضاء و الحدود)، موسسة احیاء آثار الامام الخوئی‏، قم.
-        السرخسی(1406-1986)، المبسوط، دار المعرفه، بیروت.
-        السمرقندی(1414-1993)، تحفة الفقهاء، چ2، دار الکتب العلمیه، بیروت.
-        صدوق(1410)، الهدایۀ بالخیر، گردآوری شده در سلسله الینابیع الفقهیه موسسه فقه الشیعه الدار الاسلامیه ج11، چ1، بیروت.
-    صهرشتی، نظام‌الدین‌ابوالحسن(1410)، اصباح الشیعه بمصباح الشریعه، گردآوری شده در سلسلۀ الینابیع الفقهیه، ج11، موسسه فقه الشیعه الدار الاسلامیه، بیروت.
-        الطوری القادری محمد‌بن‌حسین(1418-1997)، تکملة البحر الرائق، بیروت.
-        طوسی، محمد‌بن‌حسن(1388)، المبسوط فی فقه الامامیه،المکتبۀ المرتضویه لاحیاء التراث الجعفریه، تهران.
-        ـــــــــــــــــــ(1400)، النهایه فی مجرد الفقه والفتاوی، چ2، دارالکتب العربی‌، بیروت.
-        عاملى، حر، محمد‌بن‌حسن(1409)، ‌تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، ‌مؤسسه آل البیت ،‌ قم.‌
-    عاملى، زین‌الدین‌بن‌علی(1413)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام‌ مؤسسة المعارف الإسلامیة‌، گروه پژوهش مؤسسه معارف اسلامى‌، چ1، قم.‌
-        ــــــــــــــــــــ(1365)،الروضه البهیه فی شرح اللمعۀ الدمشقیه، تصحیح و نشر دفتر تبلیغات اسلامی، چ2، قم.
-        گروه پژوهشی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی(1385)، ادله اثبات دعاوی کیفری، چ2،مشهد.
-        مروارید، علی‌اصغر(1410)، سلسله الینابیع الفقهیه، چ1، موسسه فقه الشیعه الدار الاسلامیه، بیروت.  
-        مکی عاملی، محمد‌بن‌جمال‌الدین(1412)، الدروس الشریعه فی فقه الامامیه، النشر الاسلامی، قم.
-        ــــــــــــــــــــــــــــ(1417)،الدروس الشریعه فی فقه الامامیه، چ2، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-        ــــــــــــــــــــــــــــ(1383)، اللمعه الدمشقیه، چ17، دارالفکر، تهران.
-        موسوی، سید مرتضی(1410)، الانتصار، گردآوری شده در سلسله الینابیع الفقهیه موسسه فقه الشیعه الدار الاسلامیه، چ1، ج33، بیروت.
-        نجفی، محمد حسن(1396ق)، جواهر الکلام، چ2، المکتبه الاسلامیه، تهران.