مبانی جرم انگاری تبلیغات تجاری نا سالم در فقه شیعه و حنفی (با نگاهی به قوانین ایران، افغانستان و انگلستان)

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسنده

کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی جامعه المصطفی, العالمیه

چکیده

تبلیغات تجاری طبق یک تعریف نوعی از ارتباطات است که از سوی شخص حقیقی یا حقوقی معینی، با هدف معرفی، جلب‌ توجه و یا تشویق نسبت به کالا، خدمت، نیاز، مؤسسه یا آموزه‌ای با استفاده از وسایل گوناگون خطاب به توده، گروه و یا فرد صورت می‌گیرد.
قانونمندی تبلیغات تجاری با توجه به آثار گسترده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که در پی دارد، به لحاظ مصالح عمومی ضروری است، اما مسائل متعددی در قانونگذاری در مورد تبلیغات تجاری مطرح می‌شود. مطابقت این مقررات با موازین شرعی و احکام فقهی که در قوانین اساسی جمهوری اسلامی ایران و افغانستان لازم دانسته شده است، ازجمله این مسائل است. مقاله حاضر به بررسی مبانی فقهی جرم انگاری تبلیغات تجاری ناسالم در فقه شیعه و حنفی با تطبیق آن بر مصادیقی از تبلیغات تجاری پرداخته است. قواعد و احکام فقهی که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته، عبارت است از نفی اضرار به غیر، نفی تدلیس، غش و تغریر، نفی اسراف و تبذیر، نفی دروغ، نفی معاونت بر اثم و حرمت نَجَش
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/1458785
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1199255

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Bases for Criminalization of Untrue Advertisements in Shiite and HanafitJurisprudence” (with a look at Iranian, Afghan and UK acts)

نویسنده [English]

  • Sayed Abdulbasir Hosseini
M. A. in criminal law and criminology, Al Mustafa international university
چکیده [English]

Commercial Advertisement according to one definition is “a kind of communication that is made by a real or legal person with the purpose of introduction, attraction or encouragement towards a product, service, need, organization or teaching using different means addressing the public, a group or a person”.
Legalization of advertisements due to its vast economic, social and cultural effects is essential from the public interests aspect, but several problems arise in enacting rules about advertisement; conformity with the religious measures and Islamic jurisprudence, which is necessary according to Iranian and Afghan constitutions is one of them. This article is studying the jurisprudential bases of criminalization of untrue advertisements in Shite and Hanafit jurisprudence comparing it with some examples of advertisement. The jurisprudential rules and principles studied in this article are as follow: prohibition of causing harm to others, prohibition of misrepresentation and deception, prohibition of lying, prohibition of aiding for sins and prohibition of “Najash”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Advertisement
  • Harm to others
  • Misrepresentation
  • Najash
  • aiding for sins
  • Misleading Advertisements
کتاب‌ها و مقالات
الف) کتاب‌ها و مقالات فارسی
ü      اسماعیلی، محسن(1385)، حقوق تبلیغات بازرگانی در ایران و جهان، چ1، نشر شهر، تهران.
ü      ـــــــــــــــــ(1390)، پیش‌نویس لایحه قانون تبلیغات بازرگانی؛ گزارش توجیهی، چ1، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
ü      حبیب زاده، محمد جعفر(1377)، «حیله کیفری و فرق آن با حلیه مدنی»، مجله دادرسی، ش11، آذر و دی 1377.
ü      معین، محمد(1385)، فرهنگ فارسی، چ23، امیرکبیر، تهران.
ب) کتاب‌های عربی
ü      ابن عابدین، محمّد امین(1995م)، حاشیة ردّ المختار، دار الفکر، بیروت.
ü      ابن فارس، أحمد بن فارس بن زکریا(1404ق)، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، مکتبة الإعلام الإسلامی.
ü       ابن نجیم المصری، زین الدین بن ابراهیم(1997م)، البحر الرّائق، الطبعة الأولى، دار الکتب العلمیة، بیروت.
ü      الآملی، الشیخ محمد تقی(1413ق)، کتاب المکاسب و البیع (تقریر أبحاث میرزا محمد حسین الغروی النائینی)، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      الأنصاری، الشیخ مرتضی(1414ق)، رسائل فقهیة، تحقیق لجنة تحقیق تراث الشیخ الأعظم، الطبعة الأولى، المؤتمر العالمی بمناسبة الذکرى المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأنصاری، قم.
ü      ـــــــــــــــــــــ(1417ق)، کتاب المکاسب، تحقیق: مجمع الفکر الإسلامی؛ لجنة تحقیق تراث الشیخ الأعظم، الطبعة الأولى، مؤسسة الهادی، قم.
ü      ـــــــــــــــــــــ()، مطارح الأنظار، الطبعة الأولى، طبع حجری، (گلپایگانی 8/166).
ü      البجنوردی، السید محمد حسین(1377)، القواعد الفقهیة، تحقیق مهدی المهریزی و محمد حسین الدرایتی، الطبعة الأولى، الهادی، قم.
ü      البحرانی، الشیخ یوسف(بی‌تا)، الحدائق النّاضرة، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      التجلیل التبریزی، الشیخ أبوطالب(1379)، التعلیقة الاستدلالیة على تحریر الوسیلة، الطبعة الأولى، مؤسسة العروج.
ü      التوحیدی التبریزی، الشیخ محمدعلی(بی‌تا)، مصباح الفقاهة (تقریر أبحاث آیة الله العظمى السید أبو القاسم الموسوی الخوئی)، الطبعة الاولی، مکتبة الداوری، قم.
ü      الجواهری، الشیخ حسن(بی‌تا)، بحوث فی الفقه المعاصر، الطبعة الأولى، دار الذخائر، بیروت.
ü      الحر العاملى، الشیخ محمد بن حسن(1409ق)، وسائل الشیعة، الطبعة الاولی، مؤسسة آل البیت(ع)‌، قم.
ü      الحسینی المراغی، السید میر عبدالفتاح(1995م)، العناوین الفقهیة، الطبعة الأولى، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      الحصفکی، محمّد علاء الدّین(1995م)،  الدرّ المختار، دار الفکر، بیروت.
ü      الحلبی، السید حمزة بن علی بن زهرة(1417ق)، غنیة النزوع، الطبعة الأولى، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، قم.
ü      الحلی، محمد بن إدریس(1410ق)، السرائر، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      الدویش، أحمد بن عبدالرزاق(بی‌تا)، فتاوى اللجنة الدائمة للبحوث العلمیة والإفتاء، دار العاصمة، ریاض.
ü      الزّحیلی، وهبة(2010م)، الفقه الاسلامی و ادّلته، الطبعة الثانیة و الثلاثون، دارالفکر، دمشق.
ü      السبحانی، الشیخ جعفر(1418ق)، موسوعة طبقات الفقهاء (المقدمة)، الطبعة الأولى، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، قم.
ü      السبزواری، السیّد عبدالأعلى(1416ق)، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، الطبعة الرابعة، مکتب آیت‌الله العظمى السید السبزواری.
ü      السرخسی، شمس الدّین(بی‌تا)، المبسوط، دار المعرفة.
ü      الشعرانی، عبدالوهاب بن احمد(1998م)، المیزان الکبری الشعرانیة، الطبعة الاولی، دار الکتب العلمیة، بیروت.
ü      الشهید الأول، محمد بن مکی العاملی(1417ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، ط. الأولى، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      الشیخ الطوسی، ابوجعفر محمدبن‌حسن(1387ق)، المبسوط، تصحیح و تعلیق: السید محمد تقی الکشفی، المکتبة المرتضویة لإحیاء آثار الجعفریة، تهران.
ü      سابق، الشیخ سید(1971م)، فقه السنّة، الطبعة الأولى، دارالکتاب العربی، بیروت.
ü      العراقی، ضیاء الدین(1414ق)، شرح تبصرة المتعلّمین، الطبعة الاولی، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      حلی، حسن بن یوسف بن مطهر(1420ق)، تحریر الأحکام، الطبعة الأولى، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، قم.
ü      الغروی، الشیخ علی(2005م)، التنقیح فی شرح العروة الوثقى؛ الطهار(تقریر أبحاث السید ابوالقاسم الموسوی الخوئی)، موسوعة الإمام الخوئی، الطبعة الثانیة، مؤسسة إحیاء آثار الأمام الخویی، قم.
ü      الفاضل الآبی، حسن بن ابی طالب(1408ق)، کشف الرموز، مؤسسة النشر الإسلامی، قم.
ü      الکاشانی، أبو بکر بن مسعود(1989م)، بدائع الصنائع، الطبعة الأولى، المکتبة الحبیبیة، باکستان.
ü      اللاری، السید عبدالحسین(1418ق)، التعلیقة على المکاسب، الطبعة الأولى، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم.
ü      المحسنی، الشیخ محمد آصف(بی‌تا)، الفقه والمسائل الطبّیة، الطبعة الأولى، یاران، قم.
ü      محمود عبدالرحمن عبدالمنعم(بی‌تا)، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، دار الفضیلة، قاهره.
ü      المروارید، علی أصغر(1990م)، الینابیع الفقهیة، الطبعة الأولى، دار التراث، بیروت.
ü      مکارم الشیرازی، الشیخ ناصر(1416ق)، القواعد الفقهیة، الطبعة الرابعة، مدرسة الامام أمیرالمؤمنین علی‌بن‌أبی‌طالب(ع)، قم.
ü      المنهاجی الأسیوطی، شمس‌الدین محمد(1996م)، جواهر العقود، تحقیق: مسعد عبدالحمید، الطبعة الأولى، دار الکتب العلمیة، بیروت.
ü      النراقی، احمد بن محمد مهدی(1375)، عوائد الأیام، الطبعة الأولى، مکتب الإعلام الإسلامی، قم.
ü      ـــــــــــــــــــــــــ(1418ق)، مستند الشیعة، الطبعة الأولى، مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث، قم.
ج) کتاب های انگلیسی
ü  Kirkpatrick, Jerry, in Defense of Advertising; Arguments from Reason, Ethical Egoism, and Laissez-Faire Capitalism, TLJ Books, Claremont, California, 2007.
ü  Brierley, Sean, The Advertising Handbook, Taylor & Francis e-Library, London, 2005.
2. قوانین
ü      قانون اساسی افغانستان(1382).
ü      قانون جزای افغانستان(1355).
ü      قانون تجارت افغانستان(1334).
ü      قانون رسانه‌های همگانی افغانستان(1388).
ü      قانون ستندرد ملی افغانستان(1389).
ü      قانون حمایت از رقابت افغانستان(1388).
ü      قانون تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان(1389).
ü      قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
ü      قانون تجارت الکترونیکی جمهوری اسلامی ایران(1382).
ü      آیین‌نامه تأسیس و نظارت بر نحوه کار و فعالیت کانون‌های آگهی و تبلیغاتی، مصوب 21/12/1358 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران.
ü      قانون مطبوعات جمهوری اسلامی ایران(1379).
ü      قانون حمایت از مصرف کنندگان جمهوری اسلامی ایران(1388).
ü  DIRECTIVE 2006/114/EC OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 12 December 2006 concerning misleading and comparative advertising, Official Journal of the European Union, 27.12.2006, L 376/21. Retrieved from
ü  (http://eurlex.europa.eu/legalcontent/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32006L0114&rid=2).
ü  The BCAP Code (The UK Code of Broadcast Advertising), 1st Ed, TSO (The Stationery Office), London, 2010.
ü  The CAP Code (The UK Code of Non-broadcast Advertising, Sales Promotion and Direct Marketing), 12th Ed, TSO (The Stationery Office), London, 2010.
ü  Communications Act 2003 (UK), TSO (The Stationery Office), London, 2003.
ü  The Business Protection from Misleading Marketing Regulations 2008 (UK), S.I. 2008 No. 1276, TSO (The Stationery Office), London, 2008. Retrieve from: (http://www.legislation.gov.uk/uksi/2008/1276/pdfs/uksi_20081276_en.pdf)
ü  The Consumer Protection from Unfair Trading Regulations 2008 (UK), S.I. 2008 No. 1277, TSO (The Stationery Office), London, 2008. Retrieved from: (http://www.legislation.gov.uk/uksi/2008/1277/pdfs/uksi_20081277_en.pdf)
ü  The Ofcom Broadcasting Code, OFW432 revised, London, March 2013. Retrieved from: (http://stakeholders.ofcom.org.uk/broadcasting/broadcast-codes/).
3. پایگاه های اینترنتی
پایگاه اینترنتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ انتشار: 26 خرداد 1393: (http://press.farhang.gov.ir/fa/news/122337)