قواعد عمومی «خیارات» از نگاه فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تبریز

چکیده

معاملات خیاری از احکام خصوصی و عمومی تبعیت می‌کنند. مراد از احکام خصوصی، قواعد و احکامی است که ویژه یک خیار بوده و در مورد سایر خیارات، کاربرد ندارد. منظور از احکام عمومی، قواعدی است که کلیت و عمومیت داشته و همه خیارات یا اکثریت قریب به اتفاق آنها تابع این دسته از احکام است. از دسته دوم، یعنی احکام عمومی و کلی، تحت عنوان قواعد عمومی خیارات، یاد می‌شود. مقاله پیش رو، شش قاعدۀ «قابلیت اسقاط»، «قابلیت ارث‌بری»، «ضمانی‌بودن ید مفسوخ‌علیه پس از فسخ عقد»، «تقدم فسخ بر امضا»، «سقوط خیار با تصرف» و «عدم سقوط خیار با تلف عین» را به عنوان قواعد عمومی قابل اجرا در همه خیارات و عدم لزوم اجرای فوری و تعلق ضمان به غیر صاحب خیار در صورت تلف عین در زمان خیار را به عنوان قواعد کلی قابل جریان در اغلب خیارات، طرح و مورد بررسی قرار داده است. در پژوهش حاضر، روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای بوده و در پردازش داده‌ها و اطلاعات گردآوری‌شده نیز از روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی استفاده شده است.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/1458783
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1199253

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

General Rules ofKhiyārāt from the Viewpoint of Shi'a Jurisprudence and Iranian Statutory Law

نویسندگان [English]

  • Ahmad Murtazi 1
  • Mehdi Safarkhani 2
1 Assistant professor of University of Tabriz
2 M.A. student in Jurisprudence and Islamic Law, University of Tabriz
چکیده [English]

The contracts with Khiyār(option, right of withdrawal)follow general and particularsentences.Particular sentences are those specified to a particularoption;butgeneral sentences are those applicable to all, or almost alloptions. General sentences are called"general rules of options". The paper presents and studies six rules including"being waivable", being heritable", "possessing after canceling a contract causes liability", "cancellation takes precedence over ratification", "possessing waives the option", and "destruction of the object does not waives the option" as general rules that are applicable in all options; and the rules of "prompt implementation is notnecessary", and "destruction of the object in the days of option imposes liability to who is not the ownerof option"as general rules that are applicable in almost all options. The data is collected in library method, and analyzedin descriptive-analytical method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • khiyārāt
  • general rules
  • Shi'a jurisprudence
  • Iranian law
  • being waivable
  • inheriting bykhiyār
ü     ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد(1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى؛ جلد2، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1410ق.
ü     ابن سعیدحلى، یحیى(1405ق)، الجامع للشرائع، چ1، مؤسسة سیدالشهداء العلمیة، قم.
ü     ابن­شجاع القطّان، شمس الدین محمد(1424ق)، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج1، چ1، مؤسسه امام صادق(ع)، قم.
ü     ابن منظور، محمد بن مکرم(1414ق)، لسان العرب، ج10، چ3ف دارالفکر، بیروت.
ü     اراکى، محمدعلى(1414ق)، الخیارات، چ1، مؤسسه در راه حق، قم.
ü     امامى، سید حسن(بی‌تا)، حقوق مدنى، ج2، انتشارات اسلامیه، تهران.
ü     انصارى، مرتضى(1415ق)، کتاب المکاسب، ج5، چ1، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، قم.
ü     بحرالعلوم، محمد بن محمدتقى(1403ق)، بلغة الفقیه؛ ج1، چ4، منشورات مکتبة الصادق7، قم.
ü     بحرانى(آل عصفور)، یوسف بن احمد بن ابراهیم(1405ق)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج19، چ1، دفتر انتشارات اسلامى، قم.
ü     جبعی عاملى(شهید ثانى)، زین­الدین بن على(1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، ج3، چ1، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم.
ü     ـــــــــــــــــــــــــ، حاشیة­الإرشاد؛ ج2، چ1، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، قم.
ü     ــــــــــــــــــــــــــ، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج3، چ1، کتابفروشى داورى، قم.
ü     جوهرى، اسماعیل(1410ق)، الصحاح-تاج اللغة و صحاح العربیة؛ ج5، چ1، دارالعلم للملایین، بیروت.
ü     حسینى روحانى، سید صادق(1429ق)، منهاج الفقاهة؛ ج5، چ5، انوار الهدى، قم.
ü     حسینى روحانى، سیدمحمد(1420ق)، المرتقى إلى الفقه الأرقى(کتاب الخیارات)، ج2، چ1، مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة(دار الجلی)، تهران.
ü     حسینى عمیدى، سیدعمیدالدین بن محمد اعرج(1416ق)، کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد، ج1، چ1، دفتر انتشارات اسلامى، قم.
ü     خراسانى، آخوند محمدکاظم(1406ق)، حاشیة المکاسب؛ چ1، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران.
ü     خوانسارى، محمد(بی‌تا)، الحاشیة الثانیة على المکاسب؛ چ1.
ü     خویى، سید ابوالقاسم(بی‌تا)، مصباح الفقاهة(المکاسب)؛ ج6، مؤسسة احیاء آثار الإمام الخوئی;.
ü     رشتى، میرزا حبیب­الله(1407ق)، فقه الإمامیة(قسم الخیارات)؛ چ1، کتابفروشى داورى، قم.
ü     سبحانى، جعفر(1414ق)، المختار فی أحکام‌الخیار؛ چ1، مؤسسه امام صادق(ع)، قم.
ü     سبزوارى، سید عبدالأعلى(1413ق)، مهذّب الأحکام؛ ج16، چ4، مؤسسه المنار، قم.
ü     شیخ الشریعه اصفهانى، فتح­اللّه بن محمدجواد(1398ق)، نخبة الأزهار فی أحکام الخیار، چ1، دارالکتاب، قم.
ü     صیمرى، مفلح بن حسن(1420ق)، غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام؛ ج2، چ1، دارالهادی، بیروت.
ü     طباطبایى، سیدعلى بن محمد(1418ق)، ریاض المسائل، ج8، چ1، مؤسسه آل‌البیت(ع)، قم.
ü     ـــــــــــــــــــــــــــ(1409ق)، الشرح الصغیر فی شرح مختصر النافع، ج2، چ1، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی، قم.
ü     طباطبایى حکیم، سید محسن(بی‌تا)، نهج الفقاهة، چ1، انتشارات 22 بهمن، قم.
ü     طریحى، فخرالدین(1416ق)، مجمع البحرین؛ ج5، چ3، کتابفروشى مرتضوى، تهران.
ü     طوسى، ابوجعفر محمدبن حسن(1)(1407ق)، تهذیب الأحکام، ج7، چ4، دارالکتب الإسلامیه، تهران.
ü     ـــــــــــــــــــــــــــــ(2)(1407ق)، الخلاف، ج3، چ1، دفتر انتشارات اسلامى، قم.
ü     ـــــــــــــــــــــــــــــ(1387ق)، المبسوط فی فقه الإمامیة؛ ج3، چ3، المکتبة المرتضویة، تهران.
ü     علامه حلى، حسن ­بن یوسف(1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، ج2، چ1، دفتر انتشارات اسلامى، قم.
ü     ــــــــــــــــــــــــــــ(1411ق)، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین؛ چ1، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران.
ü     ـــــــــــــــــــــ(1420ق)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، ج2، چ1، مؤسسه امام صادق(ع)، قم.
ü     فاضل آبى، حسن بن ابى­طالب(1417ق)، کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، ج1، چ3، دفتر انتشارات اسلامى، قم.
ü     فخرالمحققین حلى، محمد بن حسن بن یوسف(1378ق)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد؛ ج2، چ1، مؤسسه اسماعیلیان، قم.
ü     فقعانى، على­بن على­بن محمدبن طى(بی‌تا)، مسائل ابن­طی-المسائل الفقهیة.
ü     فیض کاشانى، محمد محسن(بی‌تا)، مفاتیح الشرائع، ج2، چ1، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشى، قم.
ü     فیومى، احمد بن محمد(بی‌تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی؛ ج2، چ1، منشورات دار الرضی، قم.
ü     کاتوزیان، ناصر(1394)، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چ44، میزان، تهران.
ü     ـــــــــــــ(1393)،  قواعد عمومی قراردادها، ج5، چ8، شرکت سهامی انتشار، تهران.
ü     کمپانى، محمد حسین(1)(1418ق)، رسالة فی تحقیق الحق و الحکم، چ1، أنوار الهدى، قم.
ü     ـــــــــــ(2)(1418ق)،  کتاب المکاسب، ج5، چ1، أنوار الهدى، قم.
ü     گلپایگانى، سیدمحمد رضا(1399ق)، بلغة الطالب فی التعلیق على بیع المکاسب؛ چ1، چاپخانه خیام، قم.
ü     لارى، سید عبدالحسین(1418ق)، التعلیقة على المکاسب؛ چ1، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم.
ü     مامقانى، ملاعبداللّه بن محمدحسن(1350ق)، نهایة المقال فی تکملة غایة الآمال؛ چ1، مجمع الذخائر الإسلامیه، قم.
ü     مجاهدطباطبایى، سیدمحمد(بی‌‌تا)، کتاب المناهل، چ1، مؤسسه آل البیت(ع)، قم.
ü     محقق داماد، سیدمصطفى(1406)، قواعد فقه، ج2، چ12، مرکز نشر علوم اسلامى، تهران.
ü     محقق کرکى، على بن حسین(1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج4، چ2، مؤسسه آل البیت(ع)، قم.
ü     مظفر، محمد رضا(بی‌تا)، حاشیة المظفر على المکاسب؛ ج2، چ1، حبیب، قم.
ü     موسوى خمینى، سیدروح اللّه(1418ق)، کتاب البیع، چ1، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، تهران.
ü     ـــــــــــ، کتاب البیع، ج4، چ1، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، تهران.
ü     نائینى، میرزامحمد حسین(1373ق)، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب؛ ج1، چ1، المکتبة المحمدیة، تهران.
ü     نجفى، محمدحسن(1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج3، چ7، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.
ü     نجفى، کاشف الغطاء، عباس­بن حسن­بن جعفر (1424ق)، منهل الغمام فی شرح شرائع الإسلام، ج1، چ1، مؤسسه کاشف الغطاء، نجف.
ü     نجفى کاشف الغطاء، محمدحسین بن على بن محمدرضا(1426ق)، الفردوس الأعلى، چ1، دارأنوار الهدى، قم.
ü     نجفى کاشف الغطاء، مهدى(بی‌تا)، مورد الأنام فی شرح شرائع الإسلام، ج4، چ1، مؤسسه کاشف الغطاء، نجف اشرف.
ü     نراقى، مولى احمدبن محمدمهدى(1417ق)، عوائدالأیام فی بیان قواعدالأحکام، چ1، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، قم.
ü     ــــــــــــــــــــــــــ(1422ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة؛ ج14، چ1، مؤسسه آل‌البیت(ع)، قم.
ü     نراقى، مولى محمد بن احمد(1422ق)، مشارق الأحکام، چ2، کنگره نراقیین، قم.
ü     یزدى، سید محمدکاظم(1421ق)، حاشیة المکاسب، ج2، چ2، مؤسسه اسماعیلیان، قم.