زمان و مکان ارزیابی خسارت قراردادی (مطالعه تطبیقی حقوق ایران و مصر)

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسنده

استاد یار دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار

چکیده

گاهی متعهد در نتیجه عدم اجرای تعهد خویش‌(اعم از انجام فعل یا ترک فعل) خسارتی به متعهدٌ‌له وارد می‌آورد که اثر تخلف از این مسئولیت قراردادی، جبران خسارت است. گاهی میزان و شیوه جبران خسارت توسط توافق طرفین(اعم از توافق قبل از وقوع خسارت یا توافق بعد از وقوع خسارت) مشخص شده است که در این صورت طبق آن عمل می‌شود، اما گاهی میزان و شیوه جبران خسارت توسط دادگاه و کارشناسان رسمی تعیین می‌شود. در این صورت، عنصر مکان و زمان دارای اهمیت است، زیرا از سویی ممکن است متعهدٌله به محض ورود خسارت، ادعای خسارت نکند و از زمان ورود خسارت تا زمان تقدیم دادخواست مدتی فاصله شود در حالی که ارزش پول در این فاصله دارای نوسان است. از طرف دیگر به محض تقدیم دادخواست نیز حکم صادر نمی‌شود؛ گاهی نیز مکان ورود خسارت با دادخواست و رسیدگی متفاوت است. با توجه به اهمیت این موضوع، این نوشتار، شیوه‌های جبران خسارت قراردادی، سپس زمان و مکان تخمین آن را به صورت تطبیقی بین حقوق ایران و مصر مورد بررسی قرار داده و نتیجه گرفته است که در قانون ایران زمان ارزیابی اموال، زمان اجرای حکم قطعی است و مکان تخمین آن در اموال منقول بر اساس ملاک زمان، مکان اجرای حکم است و درباره اموال غیر منقول، محل وقوع آن است. قانون مصر ملاک زمان ارزیابی را روز صدور حکم قرار داده و درباره مکان اموال منقول مطلبی به صراحت ذکر نکرده و ملاک اموال غیر منقول را محل وقوع آن دانسته است. ملاک حقوق ایران به این دلیل که هدف جبران خسارت را بهتر تأمین می‌کند، مناسب‌تر است.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/1595076
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1199267

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The time and place of contractual damage assessment (Comparative Study in the Iranian and Egyptian Law)

نویسنده [English]

  • Fatimah Rajaei
Assistant Professor in Hakim Sabzavari University
چکیده [English]

Sometimes the Promisor inflicts a damage to the promisee as a result of non-performance of the promise (Whether the act or omission) and the consequence of violation of this contractual liability is compensation. Sometimes the amount and method of compensation is determined by agreement of the parties (including agreement before occurrence of the damage or after it) in which the agreement is followed. But sometimes the amount and method of compensation is determined by the court and official experts; in these cases the place and time element is important, because on the one hand the promisee may fail to claim the compensation as soon as the damage is inflicted and a time elapses from infliction of the damage to delivering the petition, while in the meantime the value of money fluctuates. On the other hand, the verdict is not issued as soon as the petition is submitted. Sometimes the place of damage is different from the place of petition submission and judgment. Given the importance of this issue, this writing has comparatively between the Iranian and Egyptian law studied the methods of Contractual compensation and the time and place of its estimation and concluded that according to the Iranian law the time of assessment of the properties is the time of implementation of the final decree and its estimation place in moveable properties based on the time criterion is the place of implementation of the decree and in immoveable properties is their place. The Egyptian law has determined the day of issuance of the decree as the time of assessment and has no explicit statement about the place of moveable properties and has determined their location as criterion for immoveable properties. The criterion determined by the Iranian law is more appropriate, since it better fulfills the purpose of compensation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contractual compensation
  • damage assessment
  • Time
  • place
  • Egyptian law
-   ابن منظور، محمدبن مکرم(بی‌تا)،لسان العرب، ج4، بیروت: دارالاحیاء.
-   امامی، ‌سیدحسن(1335)، حقوق مدنی، تهران: دانشگاه تهران.
-   انصاری، شیخ مرتضی(بی‌تا)، المکاسب. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
-   باریکلو، علیرضا(1385)، مسئولیت مدنی، تهران: میزان.
-   باز اللبنانی، رستم، سلیم(1986م)، شرح المجله، چ3، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-   بازگیر، یدالله(1382)، آرای قطعیت‌یافته دادگاها در امور مدنی، مزارعه، مساقات، مضاربه، حواله قرض، طلب، نکاح، طلاق، خسارت در قانون تملک آپارتمان‌ها. چ1، تهران: بازگیر.
-   بوساق، محمدالمدنی(2007م)، التعویض عن الضرر فی فقه الاسلامی، الریاض: دارکنوز اشبیلیا للنشر و التوزیع.
-   حاجی عزیزی، بیژن و نگین غلامی(1392) «بررسی تطبیقی فرض سببیت در مسئولیت قراردادی»، نامه مفید، ش100.
-  حافظ، مجدی محمودمحب(2015م)، کنوز مصر للاحکام،(النقض، الاداریه، الدستوریه) احکام محکمه النقض: جنائی، مدنی و...(من عام 2007حتی عام 2008)، قاهره: دارمحمود.
-   حجتی اشرفی، غلامرضا(1381)، قانون مدنی، تهران: گنج دانش.
-   حسینی­نژاد،حسینقلی (بی‌تا)،مسئولیت مدنی. تهران، دانشگاه شهید بهشتی.
-   خلیفه، عبدالمنعم، (2011م)، المسئولیة التقاعدیة فی تنفیذ العقود الاداریة، مصر: اسکندریه، منشاۀ المعارف.
-   دناصوری، عزالدین و عبدالحمید شورابی(2013م)، المسئولیۀ المدنیۀ فی ضوء الفقه و القضاء، اسکندریه: شرکۀ ناس.
-   دوستعلی مکی، غلامحسین(بی‌تا)، تفاوت مسئولیت قراردادی و قهری، مشهد: کانون وکلای دادگستری استان خراسان.
-   رودیجانی، محمد مجتبی(1387)، حقوق مدنی3(مسئولیت‌های قراردادی ضمانت اجرای مفاد قرارداد)، تهران: کوشا مهر.
-   ره‌پیک، حسن(1380)، حقوق مدنی، الزامات بدون قرارداد، تهران: اطلاعات.
-   الزحیلی،وهبه، (1998م)، نظریۀ الضمان او احکام المسئولیۀ المدنیۀ و الجنائیۀ، دراسۀ المقارنۀ، بیروت: دارالفکرالمعاصر.
-   زندی،محمدرضا، (1390) رویه قضایی دادگاه‌های بدوی و تجدید نظر استان تهران در امور مدنی خسارت و اجرت‌المثل، تهران: جنگل جاودانه.
-   زین‌الدین بلال، امین(2011م)، المسئولیۀ الاداریۀ التعاقدیۀ و الغیر التعاقدیۀه فی مصر، فرنسا، دراسۀ المقارنۀ، قاهره: دارالفکر الجامعی.
-   سنهوری،عبدالرزاق(1996م)، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، بیروت: الحلبی الحقوق.
-   سنهوری،عبدالرزاق (1998م)، الوجیز فی النظریه العامه للالتزام، بیروت: الحلبی الحقوق.
-   شامسی، عمر علی(2010م)، فسخ العقد، مصر: المرکز القومی ‌للاصدارات القانونیه.
-  شهری،غلامرضا و امیر حسین­آبادی(بی‌تا)، مجموعه نظرهای مشورتی اداره حقوقی دادگستری جمهوری اسلامی‌ایران در مسائل مدنی از سال 1358 به بعد، تهران: روزنامه رسمی‌کشور.
-   شهیدی، موسی(1330)، مجموعه موازین قضائی محکمه عالی انتظامی‌قضات، چ2، چاپخانه علمی.
-   شهیدی، مهدی(1386)، حقوق مدنی، تهران: مجمع علمی ‌و فرهنگی مجد.
-   طاهرى،حبیب­الله(1418ق)، حقوق مدنى، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
-   طباخ، شریف احمد(م2011)، الموسوعۀ الشاملۀ فی التعویضات المدنیۀ فی ضوء القضاء و الفقه، مصر: المرکز القومی‌ للاصدارات القانونیۀ.
-   عادل، مرتضی(1380)، «توافق بر خسارت در قراردادها»، مجله حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش85.
-   قاسمی، محسن(1384)، «جبران خسارت نقض قرارداد در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا، حقوق ایران، فرانسه، مصر و لبنان»، مجله حقوق بین المللی، ش32.
-   قربانپور، امیر مهدی(1391)، مسئولیت قراردادی(ماهیت و مبانی)، تهران: مجد.
-   کاتوزیان، ناصر(1383)، حقوق مدنی، تهران: دانشگاه تهران.
-   کاشف­الغطا، محمدحسین(1359ق)،  تحریرالمجله.ج1، نجف: المکتبه المرتضویه.
-   المرزوقی، محمدبن عبدالله(2009م)، مسئولیۀ المرء عن الضرر الناتج من تقصیره، بیروت: الشبکه العربیه للابحاث والنشر.
-   میرزایی علیرضا(1384)، محشی ق.م با نظریات شورای نگهبان آرای وحدت رویه و اصراری شعب دیوانعالی کشور و...، تهران: بهنامی.
-   نجفی، محمدحسن(1399)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاحکام، ج 37.
-   نقیبی، ابوالقاسم(1386)، خسارت معنوی در حقوق اسلام، ایران و نظام های حقوقی معاصر، چ1، تهران: امیر کبیر.
-   نیبل، ابراهیم سعد و محمدحسن قاسم(2007م)، المدخل الالقانون القاعده الفقهیه(نظریۀ الحق)، منشورات الحقوقیۀ الحلبی.
-    وحدتی شبیری(1388)، «مبنای مسئولیت مدنی یا ضمان ناشی از تخلف اجرای تعهد»، مجله فقه و اصول، ش82.