تعرض به «تمامیت معنوی شخصیت» و رابطه آن با «تعرض به تمامیت مادی شخصیت» و «تعرضات مالی»

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسنده

استادیار گروه الهیات دانشگاه یاسوج

چکیده

در کنار حقوقی که از تمامیت جسمى انسان حمایت می‌کند می‌توان حقوقی را فرض کرد که جهت صیانت از مصالح غیر مادی شخصیت محقق شده‌اند. درمیان فقها و حقوقدانان کشور، موارد تعرض به دستۀ دوم از حقوق به روشنی مصداق‌یابی و موضوع‌شناسی نشده است و دامنه مصادیق آن در تعاریف مختلف متفاوت است؛ تا آنجا که برخی آن را قِسمی از زیان‌های بدنی و قسیم تعرضات وارده به حقوق مالی و دارایی‌های مادی دانسته و برخی آن را قسیم تعرضات مالی و بدنی می‌دانند. برخی تعاریف نیز تعدادی از مصادیق این دسته از تعرضات را جدا کرده و آنها را جزو خسارات ادبی با مفهومی مجزّا از خسارات معنوی برشمرده‌اند. امروزه، نظر به اهمیت موضوع‌شناسی در مباحث فقهی و حقوقی، به‌ویژه توجه به این دسته از حقوق که احکام آن موضوع بسیاری از تحقیقات فقهی و حقوقی معاصر است، به عنوان اولین قدم، ضرورت ارائه تعریفی روشن و واحد از آن احساس می‌شود. ازاین‌رو، این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای در بازشناسی مفهوم تعرض به حقوق مربوط به تمامیت غیر جسمی انسان و تبیین نسبت آن با سایر انواع تعرضات، ضمن بررسی، نقد و تحلیل تعاریف موجود، در ارائه یک تعریف مجدد، خدشه به بعد غیرمادی شخصیت را همان آسیب وارده به مصالح غیر مادی نفس دانسته که از میان مصالح پنجگانه شامل مصلحت دین و اعتقادات مذهبی، تمامیت روحی انسان، آبرو و شرافت ، قوه عاقله و فراورده‌های عقل خواهد بود. در این معنا، نسبت این دسته از تعرضات با سایر انواع زیان‌های وارده به انسان با توجه به دو تفسیر متفاوت از اضافه «مادی» و «معنوی»، قابل بیان خواهد بود. بدین معنا که اگر این دو وصف اشاره به موضوع مورد تعرض به عنوان متعلقِ فعلِ زیان‌بار داشته باشند، نسبت این دسته از تعرضات با زیان‌های مالی و نیز تعرض به تمامیت مادی شخصیت، عموم و خصوص من وجه است و اگر مقصود از وصف «مادی» و «معنوی» موضوع تعرض به عنوان نتیجة فعلِ زیان‌بار باشد، نسبت میان آنها تباین مفهومی و مصداقی است.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/1675929
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1199261

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assault on spiritual personality and its relation with assault on physical personality and financial assaults

نویسنده [English]

  • Fatimah Qudrati
Assistant Professor, Theology Department, Yasouj University
چکیده [English]

Alongside the rights protecting the physical integrity of the mankind, there are rights that protect the non-material interests of him. The examples of the latter but are not clarified by the jurists and lawyers and the extent of them varied according to different definitions; some consider it as a kind of bodily harm and a counterpart for the damages imposed on financial rights and possessions, while others count it as a counterpart for both bodily and financial harm. Some definitions also have excluded some examples of it and included them in literary harms which have different definition from spiritual harms. Today, given the importance of subject recognition in jurisprudential and legal matters, especially this kind of the rights which are the subject of many current jurisprudential and legal studies, initially offering a single and clear definition of it seems necessary. Therefore, the paper by a descriptive- analytic method and referring to library sources for recognition of assault on the rights relating to non-physical integrity and clarifying its relation with other assaults, in addition to explaining, critiquing and analyzing the existing definitions, has offered a new definition and considered the harm to the non-physical aspect of personality the same as the damage of non-material interests of the person which include the interests of religion and religious beliefs, spiritual integrity, honor and dignity, the power of intellect and the intellectual outcomes. In this definition, the relation of this kind of the assaults with other harms on mankind can be explained regarding the two different interpretations of "material" and "spiritual"; if the two adjectives refer to the subject of assault as the subject of the harmful action, the relation of this kind of assaults with financial damages and assault on physical personality is "partial general particular", but if the two adjectives are meant as the result of the harmful action, then the relation of them is contrary in concept and example.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spiritual integrity of personality
  • physical integrity of personality
  • properties
-   آخوندی، محمود(1376)، آیین دادرسی کیفری،  چ8، تهران:‌ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-   ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم(1408ق)، لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-   ابوزهره، محمد(2010م)،  اصول الفقه، قاهره: دار الفکر العربی.
-   احمدسراج، محمد(1414ق)، ضمان العدوان فی الفقه الاسلامی، لبنان: مؤسسة مجد الجامعیة للدراسات.
-   أحمدضیاءالدین(1405ق)، «الإکراه و أثره فی الدلیل الجنائی»، الأمن العالم، العدد 107، ص:90-69.
-   اردبیلی، محمدعلی(1386)، حقوق جزای عمومی، تهران: نشر میزان.
-   ابن‌قدامه، عبدالله بن أحمد(1410ق)، المغنی، الطبعة الثانیة، قاهره: دارالهجره.
-   ـــــــــــــــــــــــ(1348ق)، الشرح الکبیر( حاشیة کتاب المغنی)، بیروت: دارالکتب العربی.
-   پروین، فرهاد(1380ش)، خسارت معنوی در حقوق ایران، چ1، تهران: ققنوس.
-   جرجس، جرجس(1996م)، معجم المصطلحات الفقهیه القانونیه، بیروت: الشرکه العالمیه الکتاب.
-   الجزیری، عبدالرحمن(1419ق)، الفقه علی مذاهب الاربعه، دارالثقلین، بیروت.
-   جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1386)،  مبسوط در ترمینولوژی حقوق، چ3، تهران: گنج دانش.
-   ـــــــــــــــــــــــــ(1376)، دانشنامه حقوقی، تهران: امیرکبیر.
-   ـــــــــــــــــــــــــــ(1361)، دائرة المعارف علوم اسلامی(منطق حقوق)، تهران: گنج دانش.
-   جوادی آملی، عبدالله(1378)، تفسیر تسنیم، چ1، قم: اسراء.
-   حسینی نژاد، حسینقلی(1370)، مسئولیت مدنی، چ1، تهران: انتشارات جهاد، دانشگاه شهید بهشتی.
-   حکیم، سیدمحمدتقی(1390ق)، الاصول العامة للفقه المقارن، الطبعة الثانیة، قم: مؤسسة آل‌البیت].
-   حلی النجفی(1415ق)، حسین، بحوث الفقهیة، قم: موسسة المنار.
-   الخفیف، علی(1997م)، الضمان فی الفقه الاسلامی، قاهره: دارالفکر العربی.
-   خمینی، سیدروح الله(بی‌تا.)، تحریر الوسیله، الطبعة الأولی، قم: مؤسسة مطبوعات دارالعلم.
-   ــــــــــــــــــــ(1382)، تهذیب الاصول، المقرر: جعفر سبحانی، قم: دارالفکر.
-   درخشان‌نیا، حمید(1384)، ضرر و زیان ناشی از جرم، چ1، تهران: مهاجر.
-   دهقانی باغی، کاظم(1389)، «معناشناسی تاریخی و توصیفی واژة خسر»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قم.
-   راغب اصفهانی، حسین(1405ق)، المفردات فی غریب القرآن، الطبعة الأولی، قم: دارالهجره.
-   رضا، شیخ احمد(1958م)، معجم متن اللغه(موسوعه لغویه حدیثه)، بیروت: دار مکتبة الحیاه.
-  سعید رمضان، عمر(1964م)، «بین النظرتین النفسیة و المعیاریة للإثم»(بحث فی طبیعة الرکن المعنوی للجریمة)، القانون و الإقتصاد، السنة 34، العدد: 3، ص: 680-606.
-   سنهوری، عبدالرزاق احمد(1988م)، الوسیط فی شرح القانون المدنی، الطبعة الثانیة، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
-   شامبیاتی، هوشنگ(1384)، حقوق جزای عمومی، چ12، تهران: نشر ژوبین.
-   شراره، عبدالجبار(1414ق)، «مبدأ التعویض عن الضررالمعنوی فی الفقه الاسلامی»، دراسه مقارنه، الفکر الجدید، العدد7، ص: 3195-295.
-   شرتونی، سعید(1992م)، اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد.
-   شهیدی، مهدی(1366- 1367)، «مسئولیت مدنی»، جزوه درسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
-   صفایی، سیدحسین(1393)، دوره مقدماتی حقوق مدنی(قواعد عمومی قراردادها)، ج2، تهران: میزان.
-   ـــــــــــــــــ(1355)، مفاهیم و ضوابط جدید در حقوق مدنی، تهران: مرکز تحقیقات زبان.
-   طبرسی، فضل بن‌حسن(1406ق)، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، بیروت: دارالمعرفة.
-   طریحی، فخرالدین(1375)، مجمع‌البحرین، الطبعة الثالثة، تهران: مکتبة المرتضویة.
-   عفت ثابت، خلیل(1924م)، «حالة الإکراه»، المحاماة، السنة الخامسة، العدد: 2، ص: 104-99.
-   فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد(1410ق)، العین، الطبعة الأولی، قم: الأسوه؛ الطبعة الثانیة(1414ق)، قم: الهجرة.
-   قرشی، علی اکبر(1371)، قاموس القرآن، دار الکتب الاسلامیه، تهران.
-   کاتوزیان، ناصر(1362)، حقوق مدنی(الزام‌های خارج ازقرارداد: ضمان‌قهری)، تهران: دانشگاه تهران.
-   محمداحمد، سلیمان(1985م)، ضمان المتلفات فی الفقه الاسلامی، قاهره: دارالسعادة.
-   مراغی، عبد الفتاح(1383)، العناوین الفقهیه، قم: مرکز النشر اسلامی.
-   مرداوی، علی‌بن‌سلیمان(1997م)، الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف، تحقیق: رائدبن‌أبی‌علفة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
-   مصطفوی، حسن(1416ق)، التّحقیق فی‌کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارة الثقافة والارشاد الاسلامی.
-   مصطفوی، سیدمحمد کاظم(1421ق)، مائة قاعدة فقهیة، الطبعة الرابعة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
-   معین، محمد(1375)، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.
-   موسوی بجنوردی، حسن(1391ق)، القواعد الفقهیة، نجف: مطبعة الآداب.
-   نراقی، احمد(1408ق)، عوائد الایام من مهمات ادله الاحکام ، الطبعة الثالثة، منشورات مکتبة بصیرتی.
-   نجفی خوانساری، موسی‌(1418ق)، منیة الطالب فی شرح المکاسب، قم: مؤسسة النشر اسلامی.
-   النقیب، عاطف(1984م)، النظریة العامة للمسؤولیة الناشئة عن الفعل الشخصی الخطأ والضرر، الطبعة الثالثة، بیروت: منشورات عویدات؛ دیوان المطبوعات الجامعیة.
-   نقیبی، ابوالقاسم(1386)، خسارت معنوی در حقوق اسلام، ایران و نظام‌های حقوقی معاصر، چ1، تهران: امیرکبیر.