موارد «اسراف در قتل» در قوانین کیفری ایران

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه مازندران

2 دکتری حقوق و جرم شناسی دانشگاه مازندران

چکیده

«اسراف در قتل» عبارتی برگرفته از آیه 33 سوره اسراء است که در آن آیه پس از بیان حرمت قتل انسان و حق ولی دم مقتول نسبت به قاتل، از زیادهروی در قتل منع شده است. ظاهرعبارت آیه با لحاظ عبارت قبلی آن ناظر به زیاده‌روی‌نکردن در قصاص نفس است ولی با لحاظ اطلاق  قتل می‌توان آن را شامل مواردی هم دانست که شخص مستحق اعدام است. یکی از مهمترین مباحث مربوط به مجازاتها، پیچیدگی‌های ناظر به تشخیص، تعیین و اجرای آنها و نیز لزوم نظاممند بودن دادرسی کیفری است، لذا پرهیز از اجرای خصوصی مجازاتها به این معناست که تنها مقام صلاحیت‌دار قضایی عهده‌دار تحقیق، دادرسی، تعیین و اجرای مجازات خواهد بود، لذا افراد عادی، فاقد صلاحیت حق ورود به این عرصه بوده و اجازه اقدامات خودسرانه را ندارند. با وجود این، قانونگذار اسلامی در موادی از قانون مجازات اسلامی از جمله مادۀ 690  چنین جوازی را به افراد عادی نیز اعطا نموده است که جای نقد دارد، زیرا سبب بازگذاشتن دست افراد عادی در قتل می‌شود که این خود منجر به اسراف در قتل می‌شود. علاوه بر این قانونگذار در بسیار از قوانین خاص از جمله قانون جرایم نیروهای مسلح و قانون مواد مخدر مجازات اعدام را پیش‌بینی کرده است و مرتکبین چنین جرایمی را محارب قلمداد کرده است و از آنجایی که محارب تعریف خاصی دارد، لذا محارب قلمداد کردن مرتکبیین چنین جرایمی و پیش‌بینی مجازات اعدام برای چنین مرتکبینی نیز مصداق اسراف در قتل است.
 
 
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 
 https://www.magiran.com/paper/1929293
 
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1493876
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The cases of Israf (extravagance) in death penalty in the criminal regulations of Iran

نویسندگان [English]

  • fatemeh ali nezhad mir 1
  • abolhasan shakeri 2
1 Master of Criminal Law and Criminology, Mazandaran University
2 Doctor of Law and Criminology, Mazandaran University
چکیده [English]

"Israf" in execution is a term taken from verse 33 of Surah Al-Isr'a in which after explaining the prohibition of murder and the right of retaliation for the heirs of the victim, prohibits extravagance in execution. On the surface, the verse seems given the previous verse to prohibit extravagance in death penalty, but given the absolution of "killing" it can be said that it also includes the cases where the convict deserves execution. One of the most important issues about the punishments is the complication around the distinguishing, determination and application of them and the necessity of systemization of criminal justice. Therefore, avoidance of personal application of punishments means that only the competent judicial authorities can undertake research, trial, determination and application of punishments, and the ordinary people lack jurisdiction for entering such fields. However, the Iranian lawmakers have given such jurisdiction for ordinary people in some articles of the Islamic penal code including article 690 of it that is prone to critique, since it allows execution for ordinary people which leads to Israf in killing. Furthermore, some special laws like the "Military Forces Crimes Law" and the "Drugs Law" have seen the perpetrators of such crimes as "Muharib" and determined death penalty for them, while "Muharib" has a specific definition that does not include them, and therefore it is Israf in killing.   

کلیدواژه‌ها [English]

  • Israf
  • punishment
  • execution
  • justice
قرآن کریم
-   اردبیلی، احمدبن محمد(1403ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، ج13، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-   ابن‌زهره، حمزة بن علی(1417ق)، غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، تحقیق ابراهیم بهادری، قم: مؤسسه امام صادق}.
-   اصفهانی، بهاءالدین محمد(فاضل هندی)(بیتا)، کشف اللثام و الابهام عن قواعدالاحکام، ج2، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-   الهام، غلامحسین و محمدرضا عبدیان(1395)، «واکاوی نظریات فقهی حقوقی درباره قتل در فراش»، مجله آموزه‌های حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ش12.
-   آقابابایی، حسین(1379)،  «قتل نفس به اعتقاد مهدورالدم بودن مقتول»، مجله فقه اهل‌بیت].، ش22.
-   بهرامی احدی، حمید(1388)، قواعد فقه، تهران: دانشگاه امام صادق}.
-   پوربافرانی حسن و امین مسائلی(1396)، «تحلیل کیفرشناختی مجازات اعدام در قانون مبارزه با مواد مخدر»، مجله مجلس و راهبرد، ش91.
-   ترمذی، محمد(بی‌تا)، جامع الصحیح و هو السنن الترمذی، چ1، بیروت: داراحیاء التراث العربیه.
-   تبریزی، میرزا جواد(1417ق)، اسس الحدود و التعزیرات، قم.
-   حلی، محمد بن احمد بن ادریس(1410ق)، السرائر الحاوی التحریر الفتاوی،ج3، چ2، قم:  دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین  حوزه علمیه قم.
-   حلی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی(بی‌تا)،  قواعد الاحکام، ج3، قم: انتشارات اسلامی.
-   حبیب زاده جعفر و حسین بابایی(1378)، قتل در فراش، مدرس علوم انسانی، ش13.
-   حلی، نجم‌الدین جعفربن‌حسن(1410 ق)، المختصر النافع، ج25، چ1، بیروت: موسسه فقه الشیعه.
-   حلی، حسن بن یوسف بن مطهر(1413ق)، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، ج5، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-   حائری طباطبایی، سیدعلی‌بن محمد(1409ق)، الشرح الغنیة فی الشرح مختصر النافع، ج16، چ1، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
-   حرعاملی، محمدبن‌حسن(1409ق)، وسائل الشیعه، ج18، 19 و 29، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
-   جبعی عاملی، زین الدین علی(1410ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج1و9، قم: دارالهادی.
-   جریزی، عبدالرحمن(بیتا)، الفقه علی مذاهب الاربعه، ج5، چ9، بیروت: دار الاحیاء الثراث.
-   جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1386)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، چ3، تهران: گنج دانش.
-   رستمی نجف‌آبادی و حامد حق‌شناس(1395)، «نگاهی نو به ماهیت قتل در فراش در فقه و حقوق کیفری»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، س8، ش15.
-   رحم‌دل، منصور(1386)، سیاست جنایی ایران در قبال جرایم مواد مخدر، چ1، تهران: انتشارات سمت.
-   زراعت، عباس(1377)، شرح قانون مجازات اسلامی، تهران: انتشارات ققنوس.
-   سام‌خانیانی، بهمن(1393)، گزارش نشست «بررسی فقهی و حقوقی محاربه با توجه به قیود ماده 279 قانون جدید مجازات اسلامی»، مجله علمی دانش‌پژوهان مرکز آموزش‌های تخصصی فقه رسائل، ش1.
-   سرخسی، محمد بن احمد بن ابی سهل(1406ق)، المبسوط، بیروت: دار المعرفه.
-    صبری، نورمحمد(1379)، تحلیل ماده 630 قانون مجازات اسلامی، مجله دادگستر، ش25.
-   صانعی، یوسف(1386)، استفتائات قضایی، ج1، چ3، تهران: نشر پرتو خورشید.
-   طوسی، ابوجعفرمحمدبن حسن(1407ق)، الخلاف، ج5، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-   ــــــــــــــــــــــــــ(بی‌تا)، المبسوط فی الفقه الامامیه، ج7، تهران: مکتب المرتضویه.
-   طباطبایی، محمد(1363)، تفسیر المیزان، ج13، قم: نشر بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
-   علی آبادی، عبدالحسین(1352)، حقوق جنایی، ج2، تهران: چاپخانه بانک ملی.
-   فیض کاشانی، محمد محسن(بی‌تا)، مفاتیح الشرائع، ج2، چ1، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
-   کلینی، محمد بن یعقوب(بی‌تا)، الکافی، چ1، قم: دارالحدیث.
-   گلدوزیان، ایرج(1383)، محشای قانون مجازات اسلامی، چ4، تهران: انتشارات مجد.
-   معین، محمد(1391)، فرهنگ فارسی، ج2، تهران: انتشارات امیرکبیر.
-   محقق داماد، مصطفی(1387)، قواعد فقه بخش جزایی، چ10، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
-   مغنیه، محمد جواد( 1386)، تفسیر کاشف، ج5، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
-   ـــــــــــــــ(بی‌تا)، فقه الامام جعفرالصادق}، ج6، قم: نشر انصاریان.
-   معاونت آموزش قوه قضائیه(1388)، رویه قضایی ایران در ارتباط با دادگاه انقلاب، ج1، چ2، تهران: انتشارات جنگل.
-   ــــــــــــــــــــــ(1390)، جرایم مواد مخدر از دیدگاه علوم جنایی و حقوق کیفری، چ1، تهران: نشر راه نوین.
-   موسوی خمینی، روح الله(بی‌تا)، تحریرالوسیله، ج1 و 2، قم: نشر دارالعلم .
-   مکی العاملی، محمد بن جمال الدین(1427)، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.‌
-   مصطفوى، حسن(1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج9، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-   منتظری نجف‌آبادی، حسینعلی(بی‌تا)، کتاب الحدود، قم: دارالفکر.
-   موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم(1427ق)، فقه الحدود و التعزیرات، چ2، قم: موسسة النشر الجامعة المفید.
-   مفید، محمدبن نعمان(1417ق)، المقنعه، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-   محقق داماد، مصطفی(1406ق)، قواعد فقه، ج4، چ12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
-   موسوی، سیدعلی(1393)، «محاربه در فقه و حقوق ایران»، مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، س8، ش30.
-   مهرپور، حسین(1375)، سیری در مبانی فقهی و حقوقی ماده 630 قانون مجازات اسلامی، فصل نامه مفید، ش8.
-   موسوی‌خویی، سید ابوالقاسم(1422ق)، مبانی تکملة المنهاج، ج1، 2 و 41، قم: موسسه احیاء آثار امام خویی(ره).
-   موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم(1427ق)، فقه الحدود و التعزیرات، چ2، قم: موسسة النشر الجامعة المفید.
-   مهرپور، حسین(1374)، «ضرورت تحول در قانونگذاری»، نامه مفید، ش2.
-   نجفی، علی‌بن‌جعفر(کاشف الغطاء)(1381)، نور الساطع فی الفقه المنافع، ج1، چ1، نجف: انتشارات مطبعة الآداب.
-   نجفی، محمد حسن(1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج42، چ7، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
-   هاشمی، سید حسین(1384)، ارتداد و آزادی، چ1، قم: انتشارات فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-   هاشمی رفسنجانی، اکبر(1386)، تفسیر راهنما، چ3، قم: انتشارات دفتر تبلیغ حوزه علمیه قم.