عناصر واجد تشدید و تخفیف در مجازات‏های اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه بزرگمهر قائنات

2 دانش آموخته کارشناسی فقه و حقوق اسلامی دانشگاه بزرگمهر قائنات

چکیده

آنچه قوانین متخذ از دین را از دیگر قانون‏ها متمایز می‏سازد، انطباق آن با برنامه‏ جامعی است که دین برای سعادت بشر فراهم آورده است. قانون مجازات اسلامی در عین اینکه متمرکز بر جنبه بازدارندگی و با اعمال مجازات همراه است، از این قاعده مستثنی نیست، ازاین‌رو اگر قانون مجازات از مبانی، اهداف و بسترهای صحیحی که شارع برای آن درنظرگرفته خارج شود، نه‏تنها هدف پیش‏گفته محقق نمی‏شود، بلکه حتی احتمال بروز نتیجه عکس، منتفی نیست. در پژوهش، حاضر عواملی که باید هنگام صدور حکم لحاظ شود مورد بررسی و تحلیل قرارگرفته‏است. بدیهی است که اِعمال این عوامل می‏تواند حکم را با تخفیف و یا تشدید همراه سازد. عواملِ مسبب تخفیف خود به دو گونه شخصی و نوعی تقسیم می‏شود. این تقسیم‏بندی برای تشدید مجازات نیز صادق است. اعمال عوامل تخفیف یا تشدید مجازات، موجب ایصال قانونگذار به اهدافی چون بازدارندگی، تهذیب و تأدیب بزهکاران و فراهم‏آوردن شرایطی مطلوب برای فرد و جامعه در رسیدن به سعادت می‏شود. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی این عناصر براساس منابع معتبر فقهی و با روشی توصیفی‌ـ‌تحلیلی سعی داشته تا عناصر فوق‏الذکر را احصاء و پس از تفکیک، به صورت مدلل معرفی و توصیف نماید.
 
 
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 
 https://www.magiran.com/paper/1929296
 
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1493877
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The aggravating and mitigating elements in Islamic punishments

نویسندگان [English]

  • meisam kuhan tourabi 1
  • saeed akbari 2
1
2
چکیده [English]

What distinguishes laws based on religion from other laws is their adaptation to the comprehensive program that religion has provided for human well-being. In other words, the laws issued by the wise lawgiver are only for paving the way for human perfection. The Islamic Penal Code while focusing on deterrence and applying punishment is not excluded from this rule. Hence, if the Islamic penal code go beyond the principles, goals, and conditions considered by the lawgiver for those purposes, then this aim not only will not be realized but even the possibility of the opposite result will not be ruled out. In the present study, the factors to be considered when issuing a sentence are examined and analyzed. Obviously applying these factors can make the sentence mitigated or aggravated. Factors that mitigate punishment can be divided into two types: personal and typical. Personal factors include repentance, confession, and even physical conditions. Bad economic conditions and constraint are among the most important typical factors. The above mentioned division can also be applied to aggravation of punishment. Disbelief and the state of being married are considered as personal factors, and commission of the crime at certain times and places, as well as in war situations, are considered as instances of typical aggravating factors. Applying these factors will enable the legislator to achieve goals such as deterrence, refinement, and discipline for offenders, and provide ideal conditions for persons and society to achieve beatitude. For this reason, the present study in order to recognize these elements based on valid jurisprudential sources and using a descriptive-analytical method attempts to count the above mentioned elements and introduce and describe them after separation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • lawgiver
  • law
  • punishment
  • aggravation
  • mitigation
  • Islam
قرآن کریم
قانون مجازات اسلامی(مصوب 1392)
-   ابراهیم‏پور لیالستانی، حسن(1387)، اهداف و مبانی مجازات در دو رویکرد حقوق جزا و آموزه‏های دینی، چ1، قم: انتشارات بوستان کتاب.
-   ارجمند دانش، جعفر(1377)، ترمینولوژی حقوق جزای اسلام، چ1، انتشارات اعظم بناب.
-   اردبیلی، محمدعلی(1394)، حقوق جزای عمومی، چ6، تهران: میزان.
-   اشکوری، سید علی(1402ق)، قوانین جزایی از نظر اسلام(تقریرات سیدمحمود هاشمی)، قم: دارالکتاب اسلامی.
-   انصاری، مسعود و محمدعلی طاهری(1386)، دانشنامه حقوق خصوصی، چ2، تهران: محراب فکر.
-   بکاریا، سزار(1389)، رساله جرایم و مجازاتها، ترجمه: محمدعلی اردبیلی، چ4، تهران: میزان.
-   تنکابنی، فروغ(بی‌تا)، با مجازات اسلامی آشنا بشویم، چ1، قم: انتشارات جهاد.
-   تبریزی، جواد(1417ق)، اسس الحدود و التعزیرات، قم: انتشارات مهر.
-   جوادی آملی، عبدالله(1393)، ولایت فقیه، چ16، قم: اسراء.
-   جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1382)، مکتب‏های حقوقی در اسلام، چ3، تهران: گنج دانش.
-   حسینی شیرازی، محمد(1378)، الفقه(القواعد الفقهیه)، قم.
-   حسانی، عبدالصمد(1387)، تاثیر زمان و مکان در ارتکاب جرم و مجازات(رساله کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی)، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
-   حسینی، سیدمحمد(1393)، سیاست جنایی در اسلام و در جمهوری اسلامی ایران، چ3، تهران: سمت.
-   حیدری نراقی، علی محمد(1385)، بررسی گناهان کبیره، چ1، قم: انتشارات مهدی نراقی.
-   خالقی، علی(1395)، آیین دادرسی کیفری، چ30، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
-   خسروشاهی، قدرت‌الله و مصطفی دانش‌پژوه(1385)،فلسفه حقوق، چ10، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
-   دهقان، حمید(1375)، تأثیر زمان و مکان بر قوانین جزایی اسلام(رساله کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی)، ‌دانشگاه تهران.
-   رضایی، حسن(1382)، نقش مقتضیات زمان و مکان در نظام کیفری اسلام، چ1، تهران: عروج.
-   زراعت، عباس(1388)، شرح قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، چ2، تهران: ققنوس.
-   سیاح، احمد(1375)، فرهنگ بزرگ جامع نوین(ترجمه المنجد)، چ18، تهران: چاپخانه احمدی.
-   شاکرین، حمیدرضا(1391)، حکمت احکام، چ2، تهران: کانون اندیشه جوان.
-   شهید ثانی، زین‏الدین علی بن عاملی(1393)، شرح اللعمه، ترجمه: علی شیروانی، چ 14، قم: دارالعلم.
-   صانعی، پرویز(1382)، حقوق جزای عمومی، چ1، تهران: انتشارات طرح نو.
-   صلاحی، جاوید(1392)، کیفرشناسی و دیدگاه‏های جدید، چ3، تهران: میزان.
-   ضرابی، احمد(1392)، نگاهی به فلسفه فقه، چ1، مشهد: انتشارات پیوند با امام.
-   طوسی، محمدبن‌حسن(1363)، المبسوط فی الفقه الامامیه، تصحیح محمدباقر بهبودی، تهران: المکتب المرتضویه.
-   ظفری، محمدرضا(1377)، مبانی عدالت جزایی در حقوق اسلامی، چ1، تهران: انتشارات امیرکبیر.
-   عباس‏نژاد، محسن و دیگران(1390)، قرآن و حقوق، چ2، مشهد: پژوهش‏های قرآنی حوزه و دانشگاه.
-   عبداللهی، اسماعیل(1389)، درس‏هایی از فلسفه کیفری، چ1، تهران: انتشارات خرسندی.
-   علیدوست، ابوالقاسم(1388)، فقه و مصلحت، چ1، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-   عوده، عبدالقادر(1373)، حقوق جزای اسلامی، ترجمۀ نعمت الله الفت و دیگران، چ1، تهران: میزان.
-   فاضل لنکرانی، محمد(1392)، القواعد الفقهیه، چ4، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار].
-   فاضل لنکرانی، محمد(1422ق)، تفضیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله(کتاب الحدود)، قم: مرکز فقه ائمه الاطهار].
-   فاضل مقداد، مقدادبن عبدالله سیوری(1391)، کنزالعرفان فی فقه القرآن، ترجمه و شرح: عباس زراعت، چ1، کاشان: اندیشه‏های حقوقی.
-   فروزش، روح‌الله(1386)، جایگاه عدالت ترمیمی در فقه اسلامی و حقوق ایران، چ1، تهران: خرسندی.
-   فیض، علیرضا(1385)، مقارنه و تطبیق در حقوق جزای عمومی اسلام، چ7، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-   قربان حسینی، علی‏اصغر(1381)، جرم‌شناسی و جرم‏یابی سرقت، چ2، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
-   قیاسی، جلال‌الدین و دیگران(1389)، مطالعه تطبیقی حقوق جزای عمومی اسلام و حقوق موضوعه، چ2، قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-   قبله‌ایی خویی، خلیل(1391)، آیات الاحکام حقوق مدنی و جزایی، چ9، تهران: سمت.
-   کریمی جهرمی، علی(1375)، الدرالمنضود فی احکام الحدود(تقریرات درس خارج آیت الله سید محمدرضا گلپایگانی)، چ1، قم: دارالفکر القرآن الکریم.
-   گرجی، ابوالقاسم و دیگران(1394)، حدود، تعزیرات و قصاص، چ3، تهران: دانشگاه تهران.
-   مجازی، رحمان(1388)، جرم و مجازات از دیدگاه حقوق و قرآن، چ1، کرمان: دانشگاه آزاد جیرفت.
-   محصمانی، صبحی(1346)، فلسفه قانونگذاری در اسلام، ترجمه اسماعیل گلستانی، تبریز: کتابفروشی یزدانی.
-   محقق داماد، سید مصطفی(1394)، قواعد فقه(بخش جزایی)، چ32، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
-   مرعشی شوشتری، سیدمحمدحسن(1376)، دیدگاه‏های نو در حقوق، چ2، تهران: میزان.
-   مسعود، محمدخالد(1382)، فلسفه حقوق اسلامی، ترجمه: محمدرضا ظفری و فخرالدین اصغری آق‌مشهدی، چ1، قم: بوستان کتاب.
-   مسجد‌سرایی، حمید(1393)، ترمینولوژی فقه، چ2، تهران: روایت‌ نو.
-   معرفت، محمدهادی(1394)، علوم قرآنی، چ16، قم: انتشارات تمهید.
-   مکارم شیرازی، ناصر(1385)، القواعد الفقهیه، چ2، قم: مدرسه علی بن ابی‏طالب}.
-   ملک‏زاده فهیمه(1395)، دانشنامه حقوقی، چ1، تهران: مجد.
-   منتظری، حسینعلی(1387)، مجازات‏های اسلامی و حقوق بشر، چ1، قم: انتشارات ارغوان دانش.
-   موسوی بجنوردی، سیدمحمد(1382)، فقه تطبیقی(بخش جزایی)، چ1، تهران: پژوهشکده امام‌خمینی(ره) و انقلاب اسلامی.
-   ـــــــــــــــــ(1379)، قواعد فقهیه، ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
-   مهدوی، اصغر آقا(1389)، مبانی نقش زمان و مکان در استنباط احکام از دیدگاه امام خمینی(ره) و شهید صدر(ره)، چ1، تهران: دانشگاه امام صادق}.
-   میرخلیلی، سیدمحمود(1388)، پیشگیری وضعی از بزهکار با نگاهی به سیاست جنایی اسلام، چ1، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-   میر‏محمدصادقی، حسین(1394)، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، چ30، تهران: میزان.
-   ــــــــــــــــــــ(1394)، جرایم علیه اموال و مالکیت، چ45، تهران: میزان.
-   مصطفوی، سیدمحمدکاظم(1379)، القواعد الفقهیه، چ4، قم: اسلامی.
-   منتظری، حسینعلی(1359)، کتاب الحدود، قم: دارالفکر.
-   موسوی اردبیلی،عبدالکریم(1378)، فقه الحدود و التعزیرات، چ2، قم: جامعه المفید.
-   وحیدی، محمد(1389)، فلسفه و اسرار احکام، چ1، قم: انتشارات سنابل.
-   ولیدی، محمدصالح(1388)، بایسته‏های حقوق جزای عمومی، چ1، تهران: انتشارات جنگل.
-   یزدی، مصباح(1378)، سلسله مباحث اسلام، سیاست و حکومت، چ1، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
-   یوسفی اشکوری، حسن(1353)، علل جرائم و راه مبارزه با آنها، قم: پیام اسلام.
-   Mas'ud, M, Kh(1973), Shatib's philosophy of Islamic Law, University of Mcgill.
-   AL-Mutairi, M, Z(1997), Necessity In Islamic Law, University of Edinburgh.
-   Peters, R(2005), Crime and Punishment In Islamic Law, Cambridge University Press, University of Amsterdam.