بررسی «اِعراض» با تأکید بر «نثار أعراس» در فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار گروه الهیات- فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه یاسوج

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه یاسوج

چکیده

یکی از مسائل مهم فقهی و حقوقی، «اعراض» است. اعراض از ایقاعات و به معنای روی‌گردانی از ملک است. در متون فقهی قدیم، فقیهان در مسائل وابسته به بحث اعراض، مسئله «نثار اعراس» را مطرح نمودهاند و به عنوان نمونه‌ای از عمل حقوقی اعراض محسوب شده است. نثار اعراس، شیرینی‌ها و چیزهایی است که در مراس شادی ریخته می‌شود، ولی متاخران بیشتر، نثار اعراس را نوعی تملیک جایز قلمداد نمودهاند. در این جستار پس از بررسی دیدگاه‌های مختلف دربارۀ ماهیت اعراض و معرض‌عنه، به مسئله نثار اعراس پرداخته شده و به این پرسش پاسخ داده شده است که ماهیت حقیقی نثار اعراس چیست. یافته‌های پژوهش، بیانگر این مطلب است که نثار اعراس که ممکن است پول یا سکه طلا نیز در میان آنها باشد، نوعی هبه یا بخشش است که تملیک لازم را در پی دارد و تملیک جایز نیست و تا جایی که ممکن است، مالک حق رجوع را از دست خواهد داد تا در حق کسی که آن را برداشته، اجحاف نشود؛ همچنین این نزاع دارای ثمره و فایده‌ای است که بر دیدگاه برگزیده مترتب خواهد شد و برای اثبات این دیدگاه به ادله‌ای استناد جسته شده است که این مقاله را سامان می‌دهد.
 
 
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 
 https://www.magiran.com/paper/1929298
 
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1493878
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The study of “E'erad” (abandonment of property) focusing on Nithar A'ras (the gifts of weddings) from perspective of Imamiah jurisprudence

نویسندگان [English]

  • abolfazl ali shahi ghle joghi 1
  • Ismail Khedmati 2
1
2
چکیده [English]

One of the important jurisprudential and legal issues is "E'erad" that is one of the unilateral contracts (Igha') and means abandonment of a property. The Islamic jurists in the old texts have put forward amongst the issues relating "E'erad" the problem of the wedding gifts (Nithar A'ras) and seen it as an example of the legal action of "E'erad". "Nithar A'ras" are the sweets and other gifts scattered in happiness ceremonies. But the recent jurists mostly have counted them as a kind of revocable appropriation. The present paper after discussing different ideas about the nature of "E'erad" and the abandoned property have studied the issue of "Nithar A'ras" and answered the question that what is the nature of "Nithar A'ras"? In response, it has concluded that "Nithar A'ras" that can include money or gold coins is a donation or gift that entails binding appropriation not a revocable one, and the donor loses the right to revoke. The dissention also has a result that follows the preferred idea and there are arguments supporting it which form the paper.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nithar A'ras
  • E'erad
  • legal action
  • permission of benefiting
  • appropriation
  • donation
قرآن کریم
-   ابن ادریس حلی، محمد بن منصور(1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-   ابن براج طرابلسى، عبد العزیز(1406ق)، المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-   ابن منظور، محمد بن مکرم(1414ق)، لسان العرب، چ3، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع/ دار صادر.
-   ابوحبیب، سعدى(1408ق)، القاموس الفقهی لغة و اصطلاحا، چ2، دمشق: دار الفکر.
-   اسماعیل‌پور قمشه‌اى، محمد على(بی­تا)،  البراهین الواضحات - دراسات فی القضاء، چ1، قم.
-   اعرجی، عبدالمطلب بن محمد(1416ق)، کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-   انصارى، مرتضى(1415ق)، کتاب النکاح، چ1، قم: کنگره جهانى شیخ اعظم انصارى.
-   امامى، سید حسن(بی­تا)، حقوق مدنى، تهران: انتشارات اسلامیه.
-   بحر العلوم، محمد بن محمد تقى(1403ق)، بلغة الفقیه، چ4، تهران: منشورات مکتبة الصادق}.
-   بحرانى، یوسف بن احمد(1405ق)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-   بهجت، محمد تقى(1426ق)، جامع المسائل، چ2، قم: دفتر معظم‌له.
-   ترحینى عاملى، سید محمد حسین(1427ق)، الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة، چ4، قم: دارالفقه للطباعة و النشر.
-   حسینى عاملى، سید جواد بن محمد(1419ق)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة(ط - الحدیثه)، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-   حمداللهی، عاصف؛ فدایی، حسن، «بررسی اعراض در فقه امامیه و حقوق ایران»، مندرج در سایت http://talar.dadparvar.ir
-   خویى، سید ابوالقاسم(1410ق)، منهاج الصالحین، چ 28، قم: نشر مدینة العلم.
-   ــــــــــــــــــ(۱۴۲۳ق)، موسوعة الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت]، قم، موسسه دایره المعارف فقه اسلامی.
-   خمینى، سید روح اللّه(بی­تا)، تحریر الوسیله، چ1، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
-   راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، چ1، لبنان/ سوریه: دار العلم/ الدار الشامیه.
-   رشتى، میرزا حبیب الله(1311ق)، کتاب الإجاره، چ1.
-   رضایی‌راد، عبدالحسین(1390)، «نگاهی کارکردگرایانه به قاعده فقهی اعراض»، حقوق اسلامی، س8، ش30.
-   شهید اول، محمد بن مکى(1410ق)، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، چ1، بیروت: دار التراث- الدار الإسلامیه.
-   شهید ثانى، زین الدین بن على(1410ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، چ1، قم: کتابفروشى داورى.
-   ـــــــــــــــــــــــــــ(1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، چ1، قم: المعارف الإسلامیه.
-   شبیرى زنجانى، سید موسى(1419ق)، کتاب نکاح، چ1، قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز.
-   شهیدی، مهدی(1390)، سقوط تعهدات، چ6، تهران: انتشارات مجد.
-   صیمرى، مفلح بن حسن(1420ق)، غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، چ1، بیروت: دار الهادی.
-    طباطبایى حکیم، سید محسن(1410ق)، منهاج الصالحین(المحشّى)، چ1، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
-   طوسى، محمد بن حسن(1387ق)، المبسوط فی فقه الإمامیة، چ3، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
-   ـــــــــــــــــــــ(1407ق)، تهذیب الأحکام، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
-   طاهرى، حبیب الله(1418ق)، حقوق مدنى، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-   عبدالرحمن، محمود(بی­تا)، معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیه، قاهره: دار الفضیل.
-   عراقى، آقا ضیاءالدین على،(1421ق)، کتاب القضاء(تقریرات، للنجم‌آبادی)، چ1، قم: انتشارات مؤسسه معارف اسلامى امام رضا}.
-   حلّى، حسن بن یوسف(1388ق). تذکرة الفقهاء، چ1، قم: مؤسسه آل البیت].
-   ـــــــــــــــــــ(1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-   ـــــــــــــــــــ(1420ق)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، چ1، قم: مؤسسه امام صادق}.
-   ـــــــــــــــــــ(1412ق)، منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، چ1، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.
-   عمید، حسن(1385)، فرهنگ عمید، چ33، تهران: چاپخانه سپهر.
-  فاضل هندى، محمدبن‌حسن(1416ق)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-  فاضل مقداد، مقداد بن عبد اللّه(1404ق)، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، چ1، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
-   فخر المحققین حلّى، محمد بن حسن(1387ق)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، چ1، قم: اسماعیلیان.
-   فراهانی، جواد(1393)، «اعراض»،  مندرج در سایت  http://pajoohe.ir
-   فیاض کابلى، محمد اسحاق(1426ق)، رساله توضیح المسائل، چ1، قم: انتشارات مجلسى.
-   قارپوزآبادى قزوینى، ملا على(1414ق)، صیغ العقود و الإیقاعات(محشّى)، شرح: میرزا محمد علی تبریزی، عبدالرحیم تبریزی، میرزا محسن بن محمد و شیخ مرتضى‌، چ1، قم: انتشارات شکورى.
-   کاتوزیان، ناصر(1391)، دوره مقدماتی حقوق مدنی: اعمال حقوقی(قرارداد ـ ایقاع)، چ7، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-   کاشف الغطاء، جعفر بن خضر(بی­تا)، القواعد الستة عشر، مؤسسه کاشف الغطاء.
-   کلینی، محمدبن یعقوب(۱۴۰۷ق)، الکافی، تصحیح از علی­اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-   مامقانى، محمدحسن(1316ق)، غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب، چ1، قم: مجمع الذخائر الإسلامیه.
-   محقق حلّى، جعفر بن ‌حسن(1408ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
-   محقق داماد، سید مصطفى(1406ق)، قواعد فقه، چ12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
-   محقق کرکى، على‌ بن حسین(1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت].
-    مغنیه، محمد جواد(1421ق)، فقه الإمام الصادق علیه السلام، چ2، قم: مؤسسه انصاریان.
-    میرزاى قمّى، ابوالقاسم بن محمد حسن(1413ق)، جامع الشتات فی أجوبة السؤالات، چ1، تهران: مؤسسه کیهان.
-    موسوى گلپایگانى، سید محمد رضا(1413ق)، هدایة العباد، چ1، قم: دار القرآن الکریم.
-    محقق سبزوارى، محمد باقر(1423ق)، کفایة الأحکام، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-    مقدس اردبیلى، احمد بن محمد(1403ق)، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-    مروج جزایرى، سید محمد جعفر(1416ق)، هدى الطالب فی شرح المکاسب، چ1، قم: مؤسسة دار الکتاب.