مطالعه جرم سبّ ‌النّبی از منظر فقه و حقوق موضوعه ایران (گذری بر امکان‌سنجی تحقق در بستر فضای سایبری)

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه

چکیده

به موازات پیشرفت فنّاوری، شاهد تغییر و تحول در روش‌ها و وسایل تقابل، ناهنجاری‌ها و ارتکاب جرم در حوزه‌های فرهنگی، عقیدتی، مذهبی و... در جوامع امروز هستیم. وقوع این رویداد، منجر به پیدایش مدل‌های جدید و بالطبع آثار متنوع در نحوه تحقق اعمال غیر متعارف یا به تعبیری دیگر ارتکاب جرائم شده است. این تحولات، چالش‌هایی را در زمینه معیارهای تحلیل و تشخیص جرائم مدرن و سنتی از باب مهیت، عناصر تشکیل‌دهنده جرم، وسایل ارتکابی و... به وجود آورده است. در این میان، مداقه در تحقق جرم سب‌ّالنبی بالأخص از مجرای فضای سایبری(مجازی) و وجوه تمایز آن با جرم توهینِ به غیر سب، مؤید مدعای فوق است. در این مقاله، مطالعه در باب مفاهیم و مبانی این جرم در حوزه فقه و حقوق از مسیر تمسک به اطلاق آیه 108 سوره انعام، ماده 26 قانون مطبوعات، ماده 513 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی(مصوب 1375) و اقوال فقها انجام ‌شده است. نتایج و یافته‌های حاصل از بررسی‌های انجام‌شده در این پژوهش، ضمن اثبات قابلیت تحقق جرم سَبّ‌النبی در فضای مجازی، وجه تمایز آن با فضای واقعی را از نظر وسیلۀ ارتکاب تبیین می‌نماید.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/2048299
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1552721

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The study of the crime of insulting the Prophet from perspective of jurisprudence and the Iranian statutory law

نویسندگان [English]

  • بابک پورقهرمانی
  • افسانه عبداللهی
چکیده [English]

Alongside progresses in technology we observe evolutions in the methods and means of confrontations, anomalies and committing crimes in cultural, ideological, religious, etc. fields in the societies of today. This phenomenon has led to emergence of new models and different results in the ways of perpetrating crimes. These evolutions have created challenges in the criteria of distinguishing the modern crimes from the traditional ones in the aspects of nature, components, means of crimes, etc. concentrating on the perpetration of the crime of insulting the Prophet in the cyber space and its differences with the crime of disrespect other than insulting proves this claim. The present paper has studied the concepts and bases of this crime in the jurisprudence and law by reference to the absoluteness of verse 108 of Surah Al-An‘am, article 26 of the press act and article 513 of the part T’azirs of the Islamic punishment act (1375) and the ideas of the jurists. The findings of the research in addition to proving the capability of perpetrating the crime of insulting the Prophet in the cyber space explains the differences between the cyber space and real space as to the means of crime.

کلیدواژه‌ها [English]

  • insulting
  • insulting the Prophet
  • blasphemy
  • cyber space
قرآن ‌کریم
أ) کتاب‌ها و مقالات فارسی
-  آریا، ناصر(1372)، فرهنگ اصطلاحات کامپیوتر و شبکه‌های کامپیوتری، چ1، تهران: مرکز تحقیقات تخصّصی حسابداری و حسابرسی.
- آذرنوش، آذرتاش(1379)،  فرهنگ معاصر عربی به فارسی، چ1، تهران: نشر نی.
- بابایی ساخمرسی، اصغر(1392)، «مبانی فقهی و حقوقی جرایم اینترنتی»، رساله علمی سطح 4، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
- بای، حسینعلی و بابک پورقهرمانی(1388)، بررسی فقهی حقوقی جرایم رایانه‌ای، چ1، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- بیاتی، محمد(1391)، تحلیل گستره قانونی و فقهی توهین به پیامبر و مقدسات اسلامی از منظر لایحه جدید قانون مجازات اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1381)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج3، تهران: انتشارات گنج دانش.
- پورسلیمان چافی، هادی(1394)، «بررسی سیاست جنایی تقنینی ایران در قبال جرم توهین به مقدسات»، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
- - جی.آیکاو، دیوید و همکاران(1383)، راهکارهای پیشگیری و مقابله با جرایم رایانه‌ای، ترجمه دکتر اکبر استرکی و همکاران، چ1، تهران: نشر دانشگاه علوم انتظامی.
- جبران، مسعود(1372)، فرهنگ الفبایی الرائد عربی-فارسی، ترجمه رضا انزابی نژاد، چ1، مشهد: موسسه چاپ و انتشارات استان قدس رضوی.
- حاجی‌علی، فریبا(1394)، بررسی تطبیقی حدود و تعزیرات در فقه مذاهب خمسه، چ1، تهران: انتشارات میزان.
- ذاکر حسین، محمدهادی(1392)، جرم‌انگاری اهانت به پیامبر، چ1، تهران: انتشارات شهر دانش.
- زراعت، عباس(1394)،  شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی 94، چ2، تهران: انتشارات جاودانه جنگل.
-  زررخ، احسان(1389)،  جرائم مخابراتی، مجله حقوقی دادگستری، ش 69.
- نوری، عباس(1394)،  بررسی فقهی حکم اهانت به مقدسات ادیان، چ1، تهران: انتشارات مجد.
- سعادت بصیر، ذوالفقار(1393)،  فلسفه فضای مجازی، پایان‌نامه سطح3، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
- صفاری، علی(1380)، «مبانی نظری پیشگیری از وقوع جرم»، مجله تحقیقات حقوقی، شش34-33.
- شیرزاد، کامران(1388)، جرائم رایانه‌ای از دیدگاه حقوق جزای ایران و حقوق بین‌الملل، نشر بهینه فراگیر، تهران، چاپ اول، 1388.
- فرخنده‌رزگی، ذبیح‌الله(1394)، بررسی فقهی و حقوقی و جرم‌شناسی جرم سَب‌النبی در پرتوی قانون مجازات اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق  جزا و جرم‌شناسی، قم: دانشگاه مفید.
- دهخدا، علی اکبر(1370)، لغتنامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- طبیبی جبلی، مرتضی(1393)، فقه جزایی مبانی تکمله المنهاج،(حدود و تعزیرات)، چ1، تهران: نشر میزان.
- معین، محمد(1357)،  فرهنگ معین، ج4، چ3،  تهران: چاپخانه سپهر.
- قانعی، رقیه(1393)، امکان‌سنجی تحقق جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص در فضای مجازی در حقوق ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد فقه و حقوق جزا، مراغه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه.
- متولی زاده، نفیسه(1386)، «پیشگیری رشد مدار»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، ش2.
- کریمی نیا، محمد‌مهدی و هادی افشانی(1395)، توهین به ادیان بر اساس فقه و اسناد بین‌الملل، چ1، تهران: انتشارات مجد.
- - مصباح‌یزدی، محمدتقی(1380)،  نظریه حقوقی اسلام، ج1، چ1، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.
- طبسی، نجم الدین(1385)، زندان و تبعید در اسلام، ترجمه سید محمدرضا حسینی و مصطفی شفیعی، چ1، تهران: انتشارات صفحه نگار.
ب) کتاب‌های عربی
- ابن ادریس حلی، محمدبن منصور(1410ق)،  السرائر، قم: نشر علوم اسلامی.
- ابن حزم، علی‌بن‌احمد‌بن سعید(بی‌تا)، المحلی، بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
- ابن‌فهد حلی، جمال‌الدین احمد‌بن‌محمد(1413ق)  المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
- ابن منظور، محمدبن‌مکرم(1405ق)،  لسان العرب، ج12، چ1، قم: نشر ادب الحوزة.
- حلی(فخرالمحققین)، محمدبن‌حسن(1387) ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد، تحقیق موسوی کرمانی و اشتهاردی بروجردی، قم: المطبعة العلمیة.
- موسوی خویی، سید ابوالقاسم(1386)، مبانی تکملة المنهاج، ج41، چ3، قم: مؤسسه احیاء آثار امام خویی.
- صدوق، محمدبن علی بن الحسین(1390ق) النهایة، ج5، تهران: داراالکتب الاسلامیة.
- طباطبائی، محمدحسین(1383)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
- ـــــــــــــــــــــ(1370)، المیزان، ج7، قم: نشر بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
- طیب، عبدالحسین(1352)، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج5، قم: بنیاد فرهنگی اسلامی حاج محمدحسین کوشانپور.
- راغب اصفهانی، حسین‌بن‌علی(1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن الکریم، بیروت: دارالشامیة.
- ـــــــــــــــــــــــــــ(1404ق)،  المفردات فی غریب القرآن، چ2، قم: دفتر نشر کتاب.
- ابوهلال عسگری، حسن‌بن‌عبداله(1363)، الفروغ فی الغة، ترجمه و تعلیق محمد علوی مقدم و دیگران، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
- علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف(1409ق)، تبصرة المتعلمین فی احکام الدین، قم: موسسة آل البیت:.
- فیومی، احمدبن‌محمد(بی‌تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، ج2، قم: موسسة تحقیقات و نشر معارف اهل‌بیت:.
- صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل‌بن عباد(1414ق)، المحیط فی اللغة، ج8، چ1، بغداد: المعارف.
ج) قوانین
- قانون مجازات اسلامی مصوب 1375.
- بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب 1375.
-   قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.