بررسی فقهی وضعیت معامله به قصد فرار از دین با مطالعه حقوق ایران و عراق

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 طلبه سطح خارج فقه و اصول مکتب نرجس و دانش‌پژوه دکتری جامعة المصطفی العالمیه

3 دانش‌آموخته سطح 3 مکتب نرجس و دانش‌پژوه دکتری جامعة المصطفی العالمیه

چکیده

معامله به قصد فرار از دین از موضوعاتی است که وضعیت صحت و عدم صحت را می‌توان در پیشینه فقهی آن مشاهده کرد. در این پژوهش با شیوه تحلیلی و مطالعه منابع به بررسی این سؤال پرداخته که حکم معامله جدی به قصد فرار از دین چیست؟ در قانون مدنی ایران که متأثر از فقه شیعه است، اصل معامله را به دلیل شرایط صحت معامله، نمی‌توان گفت باطل است یا نافذ نیست، بلکه این معامله صحیح بوده و طبق قواعد عمومی قراردادها معامله به حال خود پابرجاست، مگر آنچه با دلیل خارج شود. قانون مدنی عراق این معامله را نافذ ندانسته و دلیل آن را حیله و فریب مدیون و ضرری ذکر کرده است که به طلبکار وارد می‌شود و مهم‌ترین مبنا در این زمینه را وثیقه عمومی در حق طلبکاران، حیله مدیون و ضرر طلبکار بیان نموده ‌است. از طرفی توجه به مالکیت مدیون غیر محجور و مقتضای وفای به عهد در معامله، همچنین ادای واجبات مالی و به تبع آن دفاع از حقوق طلبکاران در صورت اضرار به آن‌ها مقتضی این است که قانونگذار چاره‌اندیشی نماید، ازاین‌رو در کنار نافذ بودن معامله، به طلبکار این حق را داده است که توقیف اموال مدیون را به میزان بدهی از دادگاه تقاضا نماید، لذا این نگاه حقوق مدنی ایران به مبانی فقهی نزدیک‌تر و هماهنگ‌تر است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

"Jurisprudential study of the status of the transaction with the intention of escaping from debt by studying the law of Iran and Iraq"

نویسندگان [English]

  • ali saatchi 1
  • Maeda Rezaei 2
  • Fatemeh Zandaghtaee 3
1 Assistant Professor of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad
2 Higher Seminary Student of jurisprudence and basics of jurisprudence at Narjis School and PHD student at Al-Mustafa International University
3 Graduate of level 3 from Narjis School and PHD student at Al-Mustafa International University
چکیده [English]

Transaction with the intention of escaping from debt is one of the issues that the status of its correctness and inaccuracy can be seen in its jurisprudential background. This research, with the method of analysis and study of sources, has examined the question of what is the verdict of a serious deal with the intention of fleeing from debt? In Iranian civil law, which is influenced by Shiite jurisprudence, the transaction itself cannot be said to be invalid or suspended since it has the conditions of validity, but rather this transaction is valid and according to the general rules of contracts, the transaction is authenticated, unless those excluded with reason. Iraqi civil law does not enforce this transaction and states that the reason is the trickery and deception of the debtor and the damage to the creditor, and the most important basis in this regard is the public guarantee for the creditors, the trick of the debtor and the loss of the creditor. On the other hand, paying attention to the possession of the unbanned debtor and the necessity of fulfilling the promise in the transaction, as well as fulfilling the financial obligations and consequently defending the rights of the creditors in case of damage to them, it is necessary for the legislator to think of a solution. Therefore, alongside the validity of the transaction, he has given the creditor the right to request the seizure of the debtor's property in the amount of debt from the court, so this view of Iranian civil law is closer and more coordinated with the jurisprudential principles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • escape from debt
  • creditor
  • debtor
  • imposing damage
  • correctness of transaction
  • suspension
  • کتاب‌ها و مقالات

    • انصارى‌، مرتضى(1415ق)، کتاب المکاسب، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
    • بهجت، محمدتقى(1428ق)، استفتائات، قم: دفتر حضرت آیة الله بهجت.
    • حلی، علامه، حسن بن یوسف(1414ق)، تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسه آل البیت:.
    • حلى، ابن ادریس، محمد بن منصور(1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    • خمینى، سید روح اللّه موسوى(1422ق)، استفتائات، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    • ـــــــــــــــــــــــــــ(1425ق)، تحریر الوسیلة، مترجم: علی اسلامى، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • زاهرانی، حنان احمد(بی‌تا)، الدعوی البولیصیة و الدعوی الصوریة بین الشریعة الاسلامیة و القانون، کلیة جامعه ملک السعود.
    • زحیلی، وهبه(1435ق)، الفقه الاسلامی و ادلتها، بیروت: دار الفکر.
    • سلام عبدالزهرة، عبدالله الفتلاوی(2011م)، الدعوى غیر المباشرة، المحاضرة، کلیة القانون.
    • شربا، امل(2018م)، القانون المدنی، سوریه: منشورات الجامعه الافتراضیه السوریه.
    • شیروانى، على و محسن غرویان(بی‌تا)، ترجمه اصول استنباط، قم: دار الفکر.
    • شوکانی(1973م)، نیل الاوطار، بیروت: دار الجیل.
    • صدر، سید محمد باقر(1417ق)، القواعد الفقهیة، چ5، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت:.
    • طوسى، محمد بن حسن(1407ق)، تهذیب الأحکام، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • علیدوست، ابوالقاسم(1397)، فقه و حقوق قراردادها، چ4، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • فاضل لنکرانى، محمد(بی‌تا)، جامع المسائل، چ11، قم: انتشارات امیر قلم.
    • کاتوزیان، ناصر(1394)، قواعد عمومی قراردادها، ج2، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • کاتوزیان، ناصر(1380)، قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، تهران: نشر دادگستر.
    • ـــــــــــــ(1381)، حقوق مدنی اعمال حقوقی، تهران: نشر بهمن برنا.
    • کحلانی، محمد بن اسماعیل(1960م)، سبل السلام، تحقیق محمد عبدالعزیر الخولی، مصر: شرکت مکتبه و مطبعه البابی الحلبی.
    • طباطبایى یزدى، سید محمد کاظم(1415ق)، سؤال و جواب، تهران: مرکز نشر العلوم الإسلامی.
    • طوسى، محمد بن حسن(1407ق)، تهذیب الأحکام، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • لزرق بن عوده(2014م)، وسائل حمایة الضمان العام، شهادة الماجستیر فی القانون الخاص، الجمهوریه الجزائریه.
    • محقق داماد، سیدمصطفى(1406م)، قواعد فقه، ج1و3، چ12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
    • محمدى، على(1387)، شرح اصول فقه، چ10، قم: دارالفکر.
    • محلی، محمد و مسعود زنگنه(1395)، «مبانی فقهی عدم نفوذ معامله به قصد فرار از دین درفقه و حقوق ایران»، فصلنامه فقه اهل بیت:، ش88.
    • مراغی، سید میرعبدالفتاح(1417ق)، العناوین الفقهیه، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه‌ مدرسین حوزه علمیه.
    • مروج جزائرى، سید محمد جعفر(1415ق)، القواعد الفقهیة و الاجتهاد و التقلید، چ3، قم: مؤسسة دار الکتاب.
    • مغربى، ابوحنیفه، نعمان بن محمدتمیمى(1385)، دعائم الإسلام، چ2، قم: مؤسسۀ آل‌البیت:.
    • مکارم شیرازى، ناصر(1427ق)، استفتائات جدید، چ2، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب7.
    • مکارم شیرازى، ناصر(1428ق)، حیله‌هاى شرعى و چاره‌جویى‌هاى صحیح، چ2، قم: انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب7.
    • منتظرى نجف‌آبادى، حسینعلى(بی‌تا)، رساله استفتائات، قم:[بی‌نا].
    • موسوى، سیدابوالقاسم(1417ق)، القواعد الفقهیة و الاجتهاد و التقلید(الهدایة فی الأصول)، قم: مؤسسه صاحب الأمرأ.
    • نجفى، محمدحسن(1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • نراقی، احمد(1417ق)، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام، قم: ‌انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى‌ حوزه علمیه قم.
    • نراقى، محمد بن احمد(1422ق)، مشارق الأحکام، چ2، قم: کنگره نراقیین ملا مهدى و ملا احمد.

    ب) قوانین

    • قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.

    القانون المدنی العراقی رقم 40 سنة 1951م.