احکام آبادانی زمین با رویکرد ساخت‌وساز مسکن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

گروه علمی فقه و معارف اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه خراسان

چکیده

مطلوب پروردگار برای آدمی، آبادانی زمین و بهره‌برداری از خیرات و برکات آن است. طلب عمران زمین از جانب مولابه بندگان صادر شده است که دال بر مطلوبیت آبادانی نزد مولا و وجوب کفایی آن است. به نظر می‌رسد که این آبادانی، با استقرار در زمین و برنامه‌ریزی برای سکونت در آن شکل می‌گیرد. اما سؤال این است: حکم اولی آبادانی و ساخت‌وساز مسکن چیست؟ چه دلایلی بر آن قائم است؟ کاربری مسکونی به دلیل آیات کریمه در برخی شرایط وجوب و در برخی شرایط احکام تکلیفی دیگری را بر می‌تابد. از مجموع روایات مانند احیای موات، بنای حائط، کاروانسرا و... نیز حکم اولی ساخت وساز، جواز برداشت می‌شود، اما به دلیل سیره عقلا و قواعد فقهیۀ حفظ نظام، لاضرر، عمران و تأمین رفاه، ساختن مسکن در حد کفایت و مطلوب واجب است. برای به دست آوردن یافته‌های پژوهش که با رویکرد توصیفی، تحلیلی حاصل‌شده است ازمنابع و قواعدفقهی و نیز سیره عقلا بهره جسته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Land development rules with housing construction approach

نویسنده [English]

  • maryam vafadar nasrollahzade
Department of jurisprudence and Islamic teachings, Al Mustafa International University, Mashhad
چکیده [English]

It is God's will for man to cultivate the earth and enjoy its goodness and blessings. The request for the development of the land has been issued by Master to His servants, which indicates the desirability of development for Him and its obligation in exchange. It seems that this development is formed by settling in the land and planning to live in it. But the question is: What is the initial rule of housing development and construction? What are the reasons for it? Due to the verses of the Quran, residential use is obligatory in some circumstances and in some circumstances it reflects other mandatory rulings. From all the narrations such as revitalization of dead lands, building of walls, caravansary, etc., it is inferred that the initial rule of construction is permission, but according to the manner of the wise and jurisprudential rules of preserving the order, negation of harm, construction and providing welfare, house building in an a adequate and desirable level is obligatory. In order to obtain the findings of the research, which has been obtained with a descriptive and analytical approach, legal sources and rules, as well as the manner of the wise, have been used.

کلیدواژه‌ها [English]

  • rule
  • land development
  • residential use of land
  • rule of house construction
  • jurisprudential rules of house construction
  • قرآن کریم

    • ابن عربى، محمد بن عبدالله بن ابوبکر(بی‌تا)، احکام القرآن‏، 4جلد، محقق: على محمد ‏بجاوى، بیروت: دار الجیل‏.
    • ابن منظور، ابو الفضل جمال الدین، محمد بن مکرم(1414)، لسان العرب، 15جلد، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع/ دار صادر.
    • ابن فارس، احمد بن زکریا(1404)، معجم مقائیس اللغة، 6جلد، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
    • اصفهانى، حسین بن محمد راغب(1412)، مفردات ألفاظ القرآن، لبنان/ سوریه: دار العلم/ الدار الشامیة.
    • اصفهانى، فاضل هندى، محمد بن حسن(1416)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، 11جلد، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • برقى، ابوجعفر احمد بن محمد بن خالد(1371ق)، المحاسن(للبرقی)، 2جلد، چ2، قم: دار الکتب الإسلامیه.
    • بهبهانى، محمد باقر بن محمد اکمل(1424)، مصابیح الظلام، 11جلد، قم: مؤسسة العلامة المجدد الوحید البهبهانی.
    • تبریزى، جعفر سبحانى(1424)، الزکاة فی الشریعة الإسلامیة الغراء، دوجلد، قم: مؤسسه امام صادقG.
    • جصاص، احمد بن على(1405)‏، احکام القرآن‏، 5جلد، بیروت: دار احیاء التراث ‏العربى.
    • حسینی سیستانی، سید علی(1414)، شرح قاعده لاضرر و لاضرار، قم: دفتر معظم له.
    • حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى(1411)، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، در یکجلد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
    • ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ(1414)، تذکرة الفقهاء(ط - الحدیثة)، 14جلد، قم: مؤسسه آل البیتD.
    • حلّى، مقداد بن عبداللّه سیورى(1425)، کنز العرفان فی فقه القرآن، 2جلد، قم: انتشارات مرتضوى.
    • خمینی، سید روح الله(1420)، الرسائل العشر، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9.
    • خویى، سید ابوالقاسم موسوى(بی‌تا)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، 24جلد.
    • دهخدا، علی اکبر، لغتنامه: com
    • رضایی، مائده(1399)، قاعده فقهی «وجوب تأمین رفاه» به استناد ادله اربعه، فصلنامه ‏حیات طیبه، دوره: 7، ش23.‏
    • سازمان ملل متحد، بیانیه حقوق بشر: un. org  
    • سیوطی، جلال الدین(1389ق)، تنویر الحوالک شرح موطأ مالک، 2جلد، مصر: المکتبة التجاریة.
    • صدر، سید محمد باقر(1412)، دروس فی علم الاصول، الحلقه الثانیه، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
    • طالقانی، شیخ نظر علی(1304ق)، مناط الاحکام، بی‌نا.
    • طباطبایی، محمد حسین(1374)، المیزان فی تفسیرالقرآن، ترجمه سید محمد باقر، موسوى همدانى، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه قم.
    • طبرسی، فضل ابن حسن(1360)، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، مترجمان، تهران: فراهانى.
    • طبرى کیاهراسى ابوالحسن على بن محمد(1405)، احکام القرآن‏، 4جلد، محقق: موسى ‏محمدعلى و عزت عبد عطیة، چ2، بیروت: دارلکتب العلمیه.
    • عاملى، حرّ، محمد بن حسن(1409)، وسائل الشیعة، 30جلد، قم: مؤسسه آل البیتD.
    • ــــــــــــــــــــــــــــــ(1412)، هدایة الأمة إلى أحکام الأئمة - منتخب المسائل، 8جلد، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.
    • عاملى، سید جواد بن محمد حسینى(1419)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة(ط - الحدیثة)، 23جلد، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على(1413)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، 15جلد، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
    • عاملى، محمد بن على موسوى(1411)، مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، 8جلد، بیروت: مؤسسه آل البیتD.
    • فیاض، محمد اسحاق(1419)، محاضرات فى اصول الفقه(تقریرات درس آیة اللّه سید ابو القاسم خوئى)، ق‍م‌: ج‍م‍اع‍ة‌ ال‍م‍درس‍ی‍ن‌ ف‍ی‌ ال‍ح‍وزه‌ ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه‌ ق‍م/، م‍وس‍س‍ة‌ ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی‌.
    • قربانی، رحیم و همکاران(بی‌تا)، معماری و شهر سازی مطلوب اسلامی(1)، قم: مؤسسه آموزشی، پژهشی میراث شیعه.
    • قرطبى محمد بن احمد(1364)، الجامع لأحکام القرآن‏، 20جلد، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
    • کلینى، ابوجعفر، محمد بن یعقوب(1407)، الکافی(ط - الإسلامیة)، 8جلد، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • مبلغی، احمد، القواعد الفقهیة لفقه العمران، منتشر شده در: org
    • متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، gov.ir
    • مجلسى دوم، محمد باقر بن محمد تقى(1404)، مرآة العقول فی شرح أخبار آلس الرسول، 26جلد، چ2، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • مکارم شیرازى، ناصر(1374)، تفسیر نمونه‏، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • نجف‌آبادى، حسین على منتظرى(بی‌تا)، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة، 4جلد، چ2، قم: نشر تفکر.
    • یزدى، سید مصطفى محقق داماد(1406)، قواعد فقه(محقق داماد)، 4جلد، چ12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.

    یکانی فرد، سید احمد رضا(1382)، تبیین و ارائه الگوی مناسب(بهینه) کاربری اراضی شهری در ایران، مطالعه موردی: شهر قزوین، رساله دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس.