بازپژوهی در شرایط روانی مرتکب بزه «افتراء»

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار بخش حقوق دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ دانشگاه یزد

2 دکتری فقه و حقوق جزا، دانشگاه میبد

چکیده

ماده 697 از کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی(مصوب 1375) مستند شکل عام بزه افترا می­باشد. شرایط روانی مرتکب این جرم عمدی(علم و قصد) همواره از زوایای مختلف مورد مناقشه قضات و نویسندگان بوده است. میزان مطابقت مسأله «احراز علم مرتکب به کذب بودن نسبتی که به دیگری داده یا آن را منتشر کرده» با آموزه‌های قرآنی و روایی، «ضرورت یا عدم ضرورت احراز قصد اضرار» و «تأثیر ارتجالی نبودن رفتار بر شرایط روانی مرتکب افترا»، سه محوری است که این پژوهش با بهره­گیری از منابع کتابخانه­ای و سامانه­های جامع قوانین و مقررات و آراء قضایی به روش توصیفی و تحلیلی بدان­ها پرداخته و در جهت اصلاح ماده قانونی مورد بحث، پیشنهادهایی را ارائه نموده است. بر این اساس، پژوهش به این نتیجه نائل آمد که «ضرورت احراز علم مرتکب به کذب بودن نسبتی که به دیگری داده» با آموزه‌های قرآنی و روایی که انسان را به اتباع از علم و دوری شدید از ظن و گمان و رعایت حرمت و حیثیت بندگان خدا امر می­کنند در تعارض است، برای اثبات افترا نیازی به احراز قصد اضرار نزد مرتکب نمی­باشد و ارتجالی بودن یا نبودن رفتار مرتکب، حتی در مقام دفاع از خویش نزد مقام قضایی، تأثیری بر روی قصد مرتکب افترا ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Researching on the Psychological Condition of the Perpetrator of the Crime of “Defamation”

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Malekafzali Ardakani 1
  • bahareh karami 2
1 Assistant Professor of Law Department, Faculty of Law, Political Science and History of Yazd University
2 Doctorate in jurisprudence and criminal law, university
چکیده [English]

   The article 697 of the book Taʿzirāt (discretionary punishments) of the Islamic Penal Code of the Islamic Republic of Iran Adopted on 1996 is the documented general form of defamation crime. The psychological condition of this intentional crime (knowledge and intention) has always been disputed from different angles by judges and authors. The degree of compatibility of the issue of “obtaining the knowledge of the perpetrator about the falsity of in the attribution given to another or published it” with the Quranic and narrative teachings, “necessity or lack of necessity of obtaining the intention of damage” and “the effect of non-reactionary behavior on the psychological conditions of the perpetrator of the defamation” are three issues that this research has been done by using library resources and comprehensive systems of laws and regulations and judicial decisions in a descriptive and analytical method and have been submitted some suggestions in order to amend the mentioned law. Accordingly, the research concluded that “the necessity of obtaining the knowledge of the perpetrator about the falsity of in the attribution given to another” with the Quranic teachings and narrations that command people to obey the knowledge and extreme avoidance of conjecture and the obedience of dignity and worth of the human person of God’s servants is in conflict and does not need to consider the obtaining the intention of damage to the perpetrator in order to prove the defamation and whether or not the behavior of the perpetrator is reactionary or not, even if the behavior of the perpetrator is not defending oneself before a judicial authority has no effect on the intent to commit defamation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Defamation
  • Mens rea (a criminal intent or a guilty mind)
  • Psychological conditions of the perpetrator
  • Knowledge to subject
  • Intention of damaging
  • The suddenness of defamation
  • قرآن کریم

    •  

     

    • ابن منظور، ابو الفضل جمال الدین محمد بن مکرم(1414)، لسان العرب، چ3، بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع/ دار صادر.
    • اردبیلی، محمدعلی(1392)، حقوق جزای عمومی، چ33، تهران: میزان.
    • بکاریا، چزاره(1380 )، رساله جرایم و مجازات­ها، محمدعلی اردبیلی، چ4، تهران: میزان.
    • جوان آراسته، حسین و ملک افضلی، محسن(1399)، حقوق اساسی 3، قم: پژوهشگاه حوزه و اندیشه.
    • حاجی ده­آبادی، احمد(1383)، بایسته­های تقنین(با نگاهی انتقادی به قانون مجازات اسلامی)، تهران: میزان.
    • حر عاملى، محمد بن حسن(1409)،‏ وسائل الشیعه، قم‏: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    • حلى، حسن بن یوسف بن مطهر(1413)، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • حمیرى، عبدالله بن جعفر(1413)، قرب الإسناد( ط- الحدیثه)، قم: مؤسسه آل البیتD.
    • دهخدا، علی­اکبر(1377 )، لغت­نامه دهخدا، چ2، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    • شامبیاتی، هوشنگ(1393 )، حقوق جزای اختصاصی(1)(جرایم علیه اشخاص)، چ2، تهران: مجد.
    • شامبیاتی، هوشنگ(1397)، حقوق جزای اختصاصی(4)(جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص)، چ2، تهران: مجد.
    • شکری، رضا و سیروس، قادر(1390)، قانون مجازات اسلامی در نظم کنونی، چ10، تهران: مهاجر.
    • طباطبایی بروجردى، حسین(1426)، تبیان الصلاه، قم: گنج عرفان للطباعه و النشر.
    • طباطبایى، محمد حسین(1417)‏، المیزان فى تفسیر القرآن‏، چ5‏، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه قم.
    • فراهیدى، خلیل بن احمد(1410)، کتاب العین، چ2، قم: نشر هجرت.
    • کارخیران، محمدحسین(1400)، کامل­ترین مجموعه محشی قانون مجازات اسلامی، تهران: آریاداد.
    • کلینى، محمد بن یعقوب(1407)،‏ الکافی(ط- الإسلامیه)، چ4، تهران‏: دار الکتب الإسلامیه.
    • گلدوزیان، ایرج(1393)، محشای قانون مجازات اسلامی، چ2، تهران: مجد.
    • معلوف، لویس(2000 م) المنجد فی اللغه العربیه المعاصره، بیروت: دارالمشرق.
    • معین، محمد(1385 )، فرهنگ فارسی، چ3، تهران: راه رشد.
    • ملک افضلی اردکانی، محسن(1397)، قاعده حفظ نظام، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • موسوی خمینی، سید روح الله(بی تا)، المکاسب المحرمه، بی‌جا: بی نا.
    • موسوی گلپایگانی محمدرضا(1409 )، مجمع المسائل(للگلبایگانی)، چ2، قم: دارالقرآن الکریم.
    • موسوى گلپایگانى، محمد رضا(1412)، الدر المنضود فی أحکام الحدود، قم: دار القرآن الکریم.
    • میرمحمدصادقی، حسین(1399 )، حقوق جزای عمومی(1)، پدیده مجرمانه، تهران: دادگستر.
    • میرمحمدصادقی، حسین(1400)، جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص، چ2، تهران: میزان.
    • دستور(پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات کشور) به نشانی: http://www.dastour.ir
    • روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران به نشانی: http://www.rrk.ir
    • مرکز پژهش­های مجلس شورای اسلامی به نشانی: https://rc.majlis.ir
    • سامانه ملی قوانین و مقررات کشور به نشانی: http://www.qavanin.ir
    • اداره­کل حقوقی قوه قضائیه به نشانی: https://edarehoquqy.eadl.ir
    • سامانه ملی آراء قضایی، به نشانی: https://ara.jri.ac.ir