امکان‌سنجی تجدیدنظر در نابرابری جنسیتی شرایط و کیفیت اجرای حد زنا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز. ایران

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تبریز، تبریز. ایران

چکیده

اصل برابری و تساوی افراد در برابر قانون به موجب بند 14 اصل سوم قانون اساسی، پذیرفته شده است، اما قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به تبعیت از فقه امامیه، جنسیت را در اجرای برخی از مجازات­ها از جمله حدود دخیل دانسته است. در مجازات حد زنا که در این مقال مورد مداقه قرار می­گیرد، تفاوت­های زیادی در شرایط و نیز کیفیت اجرای حد زنا ملاحظه می­گردد. با توجه به اینکه تاثیر جنسیت در مجازات افراد، خلاف اصل برابری و مساوات در برابر قانون است، لذا، ثبوت آن نیازمند توجیهات مستحکمی می­باشد؛ عمده دلیل ارائه شده برای این نابرابری­ها فارغ از اخباری که در برخی از مصادیق وارد شده است، رعایت مصالح طرفین می­باشد. ازاین‌رو در تحقیق حاضر سعی شده است تا با روش توصیفی، تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه­ای با بررسی مفهوم «برابری و مساوات» در اسلام و نیز مداقه در آیات قرآن و بررسی جایگاه برابری جنسیتی در آیات مربوطه و همچنین احصاء مصادیق نابرابری در شرایط و کیفیت اجرای حد زنا در قانون، دیدگاه فقیهان امامیه و ادله مطرح شده از سوی هر یک مورد دقت و بررسی قرار گیرد تا میزان عنایت قانونگذار به مصالح طرفین تعیین گردد. با ملاحظه این دیدگاه­ها روشن می­گردد که نابرابری جنسیتی، تنها در برخی از مصادیق، مثبت و منطبق با مصالح طرفین بوده است و در سایر موارد که عبارت‌اند از محتمل الوقوع بودن اکراه بر زنا نسبت به مرد، ثبوت حکم اعدام برای زنا با همسر مادر و نابرابری در تعریف ارائه شده در احصان، در راستای مصالح ایشان نمی­باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feasibility of Appeal in the Gender Inequality of the Conditions and Quality of Implementation of Ḥadd of Zināʾ (Arabic: حَدّ الزِّنا, the fixed punishment for adultery)

نویسندگان [English]

  • reza elhami 1
  • mandana mirzaei 2
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, University of Tabriz
2 PhD Student of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, University of Tabriz.
چکیده [English]

   The principle of equality of persons before the law is accepted under Clause 14 of Article 3 of the Constitution, but the Islamic Penal Code Adopted on 2013 has considered gender to be involved, in accordance with Imamiyya jurisprudence in the implementation of some punishments, including Ḥudūd. There are many differences in the punishment of Ḥadd of Zināʾ (Arabic: حَدّ الزِّنا, the fixed punishment for adultery) which is considered in this article based on the conditions and the quality of the execution of Ḥadd of Zināʾ. Considering that the effect of gender in punishing individuals is against the principle of equality under the law, therefore, proving it requires strong justifications and the main reason for these inequalities is the observance of the interests of the parties regardless of the narrations (aḥādīth) that has been included in some instances. Therefore, it has been tried in this research by descriptive analytical method and citing library sources with examining the concept of “equality” in Islam, as well as examining the verses of the Holy Book of Quran and examining the position of gender equality in the relevant verses, as well as the cases of inequality in conditions and quality of the execution of Ḥadd of Zināʾ in the law, the views of the Shīʿite jurists and the arguments presented by each one to be examined to determine the extent of the legislature’s consideration in the interests of the parties. It becomes clear by considering these views that gender inequality has been only in some instances affirmative and is in accordance with the interests of both parties and in other cases that the possibility of coercion towards man for adultery, affirmative sentence of the death penalty for adultery with the mother’s husband and the inequality in the definition provided in state of being married (Arabic: اِحْصان, Iḥṣān) is not in line with their interests.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ḥadd (Fixed Punishment)
  • Zināʾ (Arabic: زِنا
  • Adultery)
  • Gender
  • Inequality
  • قرآن کریم

    • حر عاملی، محمد بن حسن(1409)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آل البیتD.
    • حسینی، سید هادی و علی احمد راسخ(1384)، نجات، حمید، کتاب زن، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    • حلبی، ابوالصلاح(بی‌تا)، الکافی فی الفقه، اصفهان: المکتبه الامام علیG.
    • حلبی، محمد علی السالم(1996م)، الوسیط فی شرح المحاکمات الجزائیه، عمان: انتشارات دارالثقافیه.
    • خمینی، سید روح الله(1392)، تحریرالوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9 .
    • خمینی، سید روح الله(1387)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9.
    • سبزواری، سید عبدالاعلی(1413)، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، قم: مؤسسه المنار.
    • شهید ثانی، زین الدین بن علی(1410)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم: مکتبه الداوری.
    • شهید ثانی، زین الدین بن علی(1413)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
    • شیخ مفید، محمد بن محمد(1410)، المقنعه، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
    • صاحب ابن عباد(1414)، المحیط فی اللغه، بیروت: عالم الکتاب.
    • طباطبایی حائری، سید علی بن محمد(بی‌تا)، ریاض المسائل، قم: مؤسسه آل البیتD.
    • طوسی، محمد بن حسن(1400)، النهایه فی مجرد الفقه و الفتوی، بیروت: دارالکتاب العربی.
    • علامه حلی، حسن بن یوسف(1411)، تبصره المتعلمین فی أحکام الدین، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
    • علامه حلی، حسن بن یوسف (1374)، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم: موسسه النشر الاسلامی.
    • علامه طباطبایى، محمد حسین(1390)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    • فاضل کاظمی، جواد(1365)، مسالک الافهام الی آیات الاحکام، تهران: مرتضوی.
    • فاضل لنکرانی، محمد(1390)، آیین کیفری اسلام، قم: مرکز فقهی ائمه اطهارD.
    • فراهیدی، خلیل بن احمد(1410)، العین، قم: نشر هجرت.
    • فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی(1395)، مفاتیح الشرائع، تهران: مدرسه عالی شهید مطهری.
    • قاضی ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى(1385)، دعائم الإسلام، قم: مؤسسه آل البیتD.
    • کلینى، محمد بن یعقوب(1407)‏، الکافی(ط- الإسلامیة)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • گلپایگانی، محمدرضا(بی‌تا)، الدر المنضود فی احکام الحدود، قم: دارالقرآن الکریم.
    • محقق حلی، جعفر بن حسن(1408)، شرائع الاسلام، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
    • مطهری، مرتضی(1377)، مجموعه آثار، تهران: انتشارات صدرا.
    • مغنیه، محمد جواد(1412)، التفسیر الکاشف، قم: دارالکتاب الاسلامی.
    • مکارم شیرازی، ناصر(1377)، انوارالفقاهه، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالبG.
    • منتظری، حسینعلی(بی‌تا)، کتاب الحدود، قم: انتشارات دارالفکر.
    • مهرپور، حسین(1384)، مجموعه مقالات زن و حقوق کیفری، تهران: انتشارات سلسبیل.
    • موسوی اردبیلی، عبد الکریم(1427)، فقه الحدود و التعزیرات، قم: جامعه المفید، مؤسسه النشر..
    • موسوی خوانساری، احمد(1355)، جامع المقاصد فی شرح المختصر النافع، تهران: مکتبه الصدوق.
    • میرمحمد صادقی(1386)، حسین، جرائم علیه اشخاص، تهران: نشر میزان.
    • نجفی، محمد حسن بن باقر(بی‌تا)، جواهر الکلام(ط.القدیمیه)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • هاشمی شاهرودی، سید محمود(1382)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیتD، قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیتD.
    • حسینی، سید محمد و علی‌مراد حیدری(1390)، «تأثیر خویشاوندی در جزم زنا»، مطالعات حقوق خصوصی، دوره 41، ش4.
    • نوربخش، ملیحه و حمید مسجد سرائی(1399)، «بازخوانی ادله­ مجازات زنای محصن و محصنه با نابالغ(نقد ماده 228 ق.م.ا 1392)»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال 53، ش1.
    • یزدیان جعفری، جعفر(1388)، «نقش جنسیت در مجازات مجرم»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 12، ش45.
    • ــــــــــــــــــــــــــ(1385)، «اصل فردی کردن مجازاتتها؛ تبعیضی فاحش یا عدالتتی عادلانه­تر»، فقه و حقوق، س3، ش11.
    • حق‌محمدی‌فرد، زهرا(1393)، اصول حاکم بر سیاست جنایی اسلام با محوریت اندیشه­های حضرت امام خمینی9، رساله دکتری، پژوهشکده امام خمینی9و انقلاب اسلامی.
    • فرجیها، محمد(1385)، جامعه شناسی جنایی(تقریرات)، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد.
    • لطفی، اسد(1394)، بررسی فقهی و حقوقی اختیار قاضی در تعیین نوع و میزان مجازات، پایان نامه کارشناسی ارشد فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه ارومیه
    • ابن زهره، حمزه بن علی(1417)، غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم: مؤسسه الإمام الصادقG.
    • ابن‌فارس، احمد(1404)، معجم مقاییس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    • آزمایش، علی(1384)، مجموعه مقالات زن و حقوق کیفری، تهران: انتشارات سلسبیل.
    • جوهری، اسماعیل بن حماد(1410)، الصحاح-تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دارالعلم للملایین.
    • ابن ادریس حلی، محمد بن احمد(1387)، موسوعة ابن ادریس الحلی، قم: دلیل ما.
    • ابن بابویه، محمد بن على‏(1413)، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • ابن بابویه، محمد بن على‏(1415)، المقنع، قم: مؤسسة امام مهدى
    • ابن حمزه، محمد بن علی(1408)، الوسیله الی نیل الفضیله، قم: مکتبة آیت الله العظمی المرعشی النجفی