مسئولیت اقدام‌کنندگان به سفر و دورهمی در دوران شیوع ویروس کرونا در فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته سطح سه فقه و اصول حوزه علمیه خواهران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران. ایران

چکیده

سفر و صله رحم از مسائلی هستند که همواره مورد تأکید اسلام قرار داشته‌اند، اما به گفته متخصصان، مسافرت و دورهمی‌ها در شرایط همه‌گیری ویروس کرونا، باعث انتشار وسیع ویروس مذکور و ابتلای تعداد زیادی از افراد می‌باشد که نتیجه آن بروز خسارات مالی و جانی خواهد بود. بر این اساس، مسئول جبران این خسارات، اقدام­کنندگان به این سفرها و دورهمی‌ها خواهند بود. از دیدگاه فقه امامیه این افراد، مسئول جبران خسارات وارده هستند. یافته‌های این تحقیق که با شیوه توصیفی، تحلیلی و با مطالعه و تعمق در متون اصلی فقهی امامیه نوشته شده است، بیانگر آن است که بنا بر آرای فقیهان و قواعدی مانند لاضرر، حرمت و ممنوعیت قتل، اتلاف و تسبیب افرادی که به کووید-19 مبتلا و از ابتلای خود مطلع هستند، در صورت حضور در دورهمی و سفر و وارد کردن ضرر به دیگران مسئول جبران خسارت وارده می‌باشند و افراد بی‌خبر از ابتلای خود نیز بر اساس اصل احتیاط و لزوم دفع ضرر محتمل مسئولیت دارند و قواعد تحذیر، سلطنت و غیره نمی‌تواند از ایشان رفع مسئولیت نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Liability of the Organizers of Traveling and Gathering During COVID-19 Pandemic Outbreak in Imamiyyah Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • fateme souri 1
  • fatemeh fallah tafti 2
1 Saṭḥ (Level) 3 of Fīqh and Uṣūl al-fiqh (Jurisprudence and Principles of Jurisprudence)
2 Assistant Professor of Allameh Tabataba'i University
چکیده [English]

   Traveling and Ṣilat al-raḥim (Arabic: صِلَةُ الْرَّحِم - literally: the Womb-Ties which means associating and meeting with relative and helping them) are issues that have always been emphasized by Islam but experts say travel and gatherings in the coronavirus (COVID-19) pandemic cause widespread spread of the virus and cause a large number of people, resulting in financial and life losses. Accordingly, the responsible and the liable people for the compensation of these losses will be those who start to these trips and gatherings. These people are responsible and liable for compensation for the damages incurred from the perspective of the Shīʿa jurisprudence. The findings of this research which have been written with descriptive analytical method and by studying and pondering Shīʿa jurisprudential main texts indicate that according to the views of jurists and rules such as rule of “prohibition” of detriment (Arabic: لا ضَرَرَ, principle of harm), the prohibition of murder, waste and indirect causation of people who are infected with COVID-19 and are aware of their condition and they are responsible and liable for the damages if they attend a gathering and travel and inflict harm on others and unaware people are also responsible and liable for their infection according to the principle of precaution and the necessity of preventing loss (contingent damage) and the rules of warning (Arabic: تَحْذیر), domination and control, etc. cannot exonerate them from responsibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Traveling
  • Gathering
  • Responsibility
  • Liability
  • COVID-19 Virus
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی(143)، من لایحضره الفقیه، علی اکبر غفاری، چ2، قم: جامعه مدرسین.
  • ابن منظور، ابوالفضل جمال‌الدین(1414)، لسان العرب، چ3، بیروت: دارصادر.
  • احسائی، ابن ابی جمهور(1401)، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، قم: سیدالشهداG.
  • اعلامیه اســلامی حقوق بشــر
  • ازهری، محمد بن احمد(1382)، تهذیب اللغه، محمدعلی نجار، تهران: نشر صادق.
  • انصاری، باقر(1391)، حقوق حریم خصوصی، چ3، تهران: سمت.
  • انصاری، مرتضی(1392)، مکاسب، احمد پایانی، چ8، قم: دارالحکمه.
  • _________(1396)، رسائل فقهیه، قم: دارالتفسیر.
  • انیس، ابراهیم(بی‌تا)، المعجم الوسیط، چ2، بیروت: دار احیا التراث العربی.
  • ایروانی، محمد باقر، دروس تمهیدیه فی القواعد الفقهیه، قم: دارالفقه، چاپ پنجم، 1432ق.
  • آخوند خراسانی، محمد کاظم(1412)، کفایة الاصول، چ2، قم: موسسه نشر اسلامی.
  • بجنوردی، محمد حسن(1396)، القواعد الفقهیه، چ4، قم: دلیل ما.
  • جوان آراسته، حسین و سمیه رحمانی(1399)، «واکاوی فقهی-حقوقی «حق بر سلامت» و «مسئولیت دولت» در شرایط شیوع بیماری کرونا»، مجله فقه پزشکی، دوره 12، ش42.
  • حر عاملی، محمد بن حسن(1387)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، چ9، تهران: اسلامیه.
  • حکمت‌نیا، محمود(1399)، «مبانی اخلاقی، فقهی و حقوقی الگوی مواجهه ملی با بیماریهای همه گیر با تأکید بر کرونا»، حقوق اسلامی، دوره21، ش64.
  • حلی، جعفر بن حسن(1403)، معارج الاصول، قم: آل البیتD.
  • ____________(1408)، شرایع الاسلام، چ2، قم: موسسه اسماعیلیان.
  • حلی، حسن بن یوسف(1393)، تذکره الفقیهانء، قم: موسسه آل البیتD.
  • حیاتی، علی عباس(1393)، «مفهوم اصل احتیاط و جایگاه آن در مسئولیت مدنی»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 15، ش2.
  • خوانساری، احمد(1364)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، چ2، قم: اسماعیلیان.
  • خویی، سید ابوالقاسم(1416)، صراط النجاه، قم: مکتب نشر المنتخب.
  • ـــــــــــــــــــــــ(1395ق)، مبانی تکملة المنهاج، چ2، نجف: الآداب.
  • واعظ بهسودی، سید محمدسرور(1420)، مصباح الاصول، چ6، قم: مکتبة الداوری.
  • دهخدا، علی اکبر(1377)، لغت نامه، چ2، تهران: روزنه.
  • رشتی، حبیب الله(1322ق)، کتاب الغصب، قم: موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیتD.
  • زبیدی، محمد بن محمد مرتضی(1414)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر.
  • زحیلی، وهبه مصطفی(1385)، الفقه الاسلامى وادلته، چ3، تهران: احسان.
  • شهید ثانی، زین الدین بن علی(1393)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، چ12، قم: دارالتفسیر.
  • صدر، سید محمدباقر(1420)، قاعده لاضرر و لاضرار، قم: دارالصادقینF.
  • صفایی، سهیلا و محمود عباسی(1394)، «اصل آسیب نرساندن در فقه و حقوق اسلامی و کاربرد آن در فقه زیست پزشکی»، مجله اخلاق زیستی، دوره 5، ش17.
  • طاهرى، حبیب الله(1391)، حقوق مدنى، چ3، قم: موسسه نشر اسلامی.
  • طباطبایی حکیم، سید محسن(1374)، مستمسک العروه الوثقی، قم: دار التفسیر.
  • طباطبایی، علی(1377)، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلایل، قم: آل البیتD.
  • طبرسی، فضل بن سهل(1386)، مکارم الاخلاق، چ2، قم: حبیب.
  • طوسی، محمد بن حسن(1417)، عده الاصول، قم: ستاره.
  • ______________(1387)، المبسوط فی فقه الامامیه، چ3، تهران: المکتبة المرتضویه.
  • عمید زنجانی، عباسعلی(1389)، موجبات ضمان، درآمدی بر مسئولیت مدنی و اسباب و آثار آن در فقه اسلامی، چ2، تهران: میزان.
  • فراهیدی، خلیل بن احمد(1384)، العین، ترجمه مهدی مخزومی، چ2، تهران: اداره کل حج و اوقاف و امور خیریه.
  • فیومی، احمد بن محمد(بی‌تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: منشورات دار الرضی.
  • کارن س. کارول، جفری ای هوبدن، جفری(1396)، میکروب‌شناسی پزشکی جاوتز 2016، حبیب ضیغمی و همکاران، چ2، تهران: اندیشه رفیع.
  • کاشف الغطا، محمد حسین(1384)، تحریر المجله، محمد ساعدی، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
  • کلینی، محمد(1407)، الکافی، علی اکبر غفاری، چ4، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  • مجاهد، محمد(1415)، مفاتیح الاصول، قم: موسسه آل البیتD.
  • محقق اردبیلی، احمد(1403)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: موسسه نشر اسلامی.
  • محقق ثانی(کرکی)، علی بن حسین(1374)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چ2، قم: موسسه آل البیتD.
  • محقق داماد، مصطفی(1393)، قواعد فقه، چ14، تهران: سمت.
  • مصطفوی، محمد کاظم(1395)، القواعد مائه قاعده فقهیه معنی و مدرکا و موردا، چ11، قم: نشر اسلامی.
  • مظفر، محمدرضا(1424)، اصول فقه، محسن غرویان و علی شیروانی، چ3، قم: دارالفکر.
  • معلوف، لویس(1389)، المنجد، ترجمه محمد بندر ریگی، قم: انتشارات اسلامی.
  • معین، محمد(1376)، فرهنگ فارسی، چ11، تهران: امیر کبیر.
  • مفید، محمد بن محمد(1413)، المقنعه، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.
  • موسوی خمینی، سید روح الله(1379)، تحریرالوسیله، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9.
  • __________________(1385)، رسائل العشره، چ2، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9.
  • __________________(1389)، صحیفه، چ5، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9.
  • __________________(1421)، کتاب البیع، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی9.
  • میر حسینی، احمد و حسن آب سواران(1393)، «بازپژوهی قاعده تسبیب و نقد قوانین آن»، مجله آموزه‌های فقه مدنی، ش10.
  • نائینی، محمد حسین(1373)، منیة الطالب فی حاشیه المکاسب، تهران: المکتبة المحمدیه.
  • ـــــــــــــــــــــــ(1376)، فوائد الاصول، ترجمه محمدعلی کاظمی خراسانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • نجفی، محمد حسن(1404)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، چ7، بیروت: دار احیا التراث العربی.
  • نوری طبرسی، حسین(1396)، مستدرک الوسائل، قم: آل البیتD.
  • ولی زاده، حسین(1398)، «اثر قاعده لاضرر در مسئولیت مدنی و نقش قاعده اقدام در اثر رافعیت آن»، نشریه قانون یار، دوره 3، ش10.
  • هادی، مهدی(1398)، کرونا ویروس جدید، تهران: دانشگاه علوم پزشکی تهران.
  • باریکلو، علی رضا(1385)، مسئولیت مدنى، چ5،تهران: نشر میزان.
  • جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1364)، «مسئولیت قراردادی»، مجله حقوقی وزارت دادگستری، دوره 49، ش1.
  • توکلی، احمد، وحدت، کتایون و محسن کشاورز(1398)، «کرونا ویروس جدید 2019: بیماری عفونی نوظهور در قرن 21»، مجله علمی پژوهشی طب جنوب، دوره 22، ش6.
  • کاظمی نیا، محسن و دیگران(1399)، «تب و سرفه دو عامل مهم در شناسایی بیماران مبتلا کووید- 19»، مجله طب نظامی، دوره 22، ش2.
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
  • قانون آیین دادرسی کیفری.
  • قانون حدود و قصاص و مقررات آن.
  • قانون مسئولیت مدنی.
  • قانون مجازات اسلامی.
  • قانون مدنی.
  • پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله مکارم شیرازی: makarem.ir
  • پایگاه اطلاع‌رسانی آیت الله سید علی حسینی سیستانی: sistani.org
  • پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای: khamenei.ir
  • پایگاه اطلاع‌رسانی آیت الله العظمی شبیری زنجانی: zanjani.ir
  • درس خارج فقه آیت الله هادی عباسی خراسانی: 08/ 04/ 1399، eshia.ir
  • درس خارج فقه آیت الله سید احمد خاتمی: 17/ 01/ 1399، www.eshia.ir