بررسی معیارهای تشخیص رابطۀ نامشروع از عمل منافی عفت از منظر فقه و حقوق اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

چکیده

رابطۀ نامشروع عبارت است از: رابطۀ زن و مردی که میان آن‎ها علقۀ زوجیت وجود ندارد و هیچ تماس فیزیکی بین آن‎ها برقرار نشده باشد، از قبیل مکالمه و مکاتبه. عمل منافی عفت نیز عبارت است از هرگونه تماس بدنی میان زن و مرد نامحرم مشروط بر اینکه به حد مواقعه نرسد، از قبیل تقبیل و مضاجعه. اما سؤال اساسی آن است که آیا رابطۀ نامشروع همان عمل منافی عفت است یا خیر؟ همچنین آیا عمل منافی عفت و رابطۀ نامشروع مندرج در ماده ۶۳۷ ق.م.ا.ت مستلزم اثبات سوء‌نیت خاص می‌باشد یا خیر؟ این پژوهش با هدف بیان معیارها و ملاک‌هایی برای تشخیص این دو عنوان مجرمانه از یکدیگر و، به‎تبع آن، برای جلوگیری از نگاه یکسان محکمه به این دو عنوان نگارش شده است. پژوهش به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی انجام شده و با مطالعه متون قانونی، آرای قضایی و دیدگاه‌های حقوق‎دانان، معیارها و ملاک‌های تفکیک این دو عنوان کیفری بررسی گردیده است. نتایج نشان می‌دهد که «رابطۀ نامشروع» و «عمل منافی عفت» دو عنوان مجرمانه مستقل هستند و رابطۀ میان آن‎ها از نوع عموم و خصوص من ‌وجه است. در مورد «مضاجعه» نیازی به اثبات سوء‌نیت خاص وجود ندارد، اما در سایر مصادیق عمل منافی عفت، از جمله «تقبیل» و نیز در تمامی مصادیق رابطۀ نامشروع، احراز قصد التذاذ جنسی ضروری است. تمایز دقیق میان رابطۀ نامشروع و عمل منافی عفت از منظر قانونی و فقهی موجب جلوگیری از تفسیرهای نادرست و نگاه یکسان محاکم به این دو عنوان می‌شود و در نتیجه، دقت و عدالت در فرایند دادرسی کیفری را ارتقا می‌بخشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Criteria for Distinguishing Illicit Relationship from Acts Contrary to Chastity in Islamic Fiqh and Law

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hassni 1
  • Hassan Shahmalekpour 2
1 M.A. in Criminal Law and Criminology, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده [English]

An illicit relationship refers to relations between a man and a woman who are not married to each other and who have no physical contact, such as conversation or correspondence. An act contrary to chastity refers to bodily contact between unrelated persons that does not amount to intercourse, such as kissing or lying together. The central questions are whether illicit relationship and acts contrary to chastity are identical, and whether the offenses under Article 637 of the Islamic Penal Code require proof of specific intent. This descriptive-analytical study examines statutes, judicial decisions, and legal scholarship to identify criteria separating the two offenses. The findings show that illicit relationship and acts contrary to chastity are independent criminal titles whose relation is one of partial overlap. Lying together does not require proof of specific sexual intent, but in other cases, including kissing and all instances of illicit relationship, intent to obtain sexual pleasure must be established. Precise distinction between these titles prevents erroneous interpretation and improves accuracy and justice in criminal adjudication.

کلیدواژه‌ها [English]

  • illicit relationship
  • chastity
  • acts contrary to chastity

منابع

قرآن کریم
ابن‎براج، عبدالعزیز. (۱۴۰۶). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن‌زهره، حمزة بن علی حسینی. (۱۴۱۷). غنیة النزوع الى علمی الأصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
ابن‌قدامه، ابومحمد عبدالله. (بی‌تا). الکافی فی فقه الامام احمد. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
انصاری، مرتضی بن محمدامین. (۱۴۱۱). المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
انوری، حسن. (۱۳۸۸). فرهنگ فشرده سخن. تهران: سخن.
بیگی، جمال؛ پورقهرمانی، بابک و لیلان‌دوست، یوسف. (۱۳۹۲). بررسی سیاست جنایی پیشگیرانه ناظر بر جرائم منافی عفت در ایران. مطالعات پیشگیری از جرم، ۸(۲۸)، ۹-۳۰.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۳). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
حرانی، حسن بن علی. (۱۴۰۴). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین.
حرعاملی، محمد بن الحسن. (۱۴۱۴). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حلی، یحیی بن سعید. (۱۴۰۵). الجامع للشرائع. قم: انتشارات سیدالشهداء.
خالقی، علی. (۱۴۰۰). آیین دادرسی کیفری. تهران: شهر دانش.
زراعت، عباس. (۱۳۸۸). شرح قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات). تهران: ققنوس.
زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۱۷). الفائق فی غریب الحدیث. بیروت: دار الکتب العلمیه.
زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۱۹). اساس البلاغه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سیاح، احمد. (۱۳۸۷). فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمۀ المنجد). تهران: اسلام.
شامبیاتی، هوشنگ. (۱۳۸۵). حقوق کیفری اختصاصی. تهران: ژوبین.
شاه‌ملک‌پور، حسن. (۱۳۹۴). فقه جزایی اهلسنت. تهران: میزان.
صاحب بن عباد، اسماعیل. (بی‌تا). المحیط فی اللغه. بیروت: بی‌نا.
صدری افشار، غلامحسین. (۱۳۸۲). فرهنگ گزیده فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.
طباطبایی، سید محمدحسین. (بی‌تا). تفسیر المیزان. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایی یزدی، محمدکاظم. (۱۴۰۹). العروة الوثقی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طریحی، فخرالدین. (۱۳۶۲). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷). المبسوط. تهران: المکتبة المرتضویه.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (بی‌تا). الروضة البهیة شرح اللمعة الدمشقیة. قم: مؤسسه معارف اسلامیه.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۳). مسالک الافهام الى تنقیح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه معارف اسلامیه.
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۳۹۰). آیین کیفری اسلام. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۳۸۱). اصول فقه شیعه. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
فاضل هندی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶). کشف اللثام عن قواعد الأحکام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۱۰). کتاب العین. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فقیهی، علی‌نقی. (۱۳۸۷). تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث. قم: دار الحدیث.
فلاح، مصطفی و بنایی، سیدباقر. (۱۳۹۴). اختلاط زن و مرد نامحرم از دیدگاه مذاهب خمسه و قانون مجازات اسلامی. فقه و مبانی حقوق اسلامی، ۸(۲۴)، ۶۵-۹۰.
قدسی، سید ابراهیم و پورزرین، علی. (۱۳۸۴). نقد و بررسی ماده ۶۳۷ قانون مجازات اسلامی. مطالعات اسلامی، (۶۷)، ۱۵۱-۱۸۲.
قیاسی، جلال‌الدین و سقفی، پریسا. (۱۴۰۰). نحوۀ عملکرد رویه قضایی در رویارویی با محتوای مجرمانه؛ با نگاهی به اصطلاح رابطۀ نامشروع مجازی. مدرس حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۱(۲)، ۱۳۱-۱۴۸.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود. (۱۴۰۹). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷). الکافی. تهران: دار الکتاب الاسلامیه.
گلپایگانی، سید محمدرضا. (۱۴۰۹). مجمع المسائل. قم: دار القرآن الکریم.
گلدوزیان، ایرج. (۱۳۸۹). بایسته‌های حقوق جزای عمومی. تهران: میزان.
لطفی، اسدالله. (۱۳۸۷). ترجمۀ مباحث حقوقی شرح لمعه. تهران: مجد.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳). بحار الانوار لدرر الاخبار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نوری، حسین بن محمدتقی. (۱۴۰۸). مستدرک الوسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
محقق داماد، سید مصطفی. (۱۳۸۲). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم انسانی.
محمدی، علی. (۱۳۸۷). شرح اصول فقه. قم: دارالفکر.
مظفر، محمد‌رضا. (۱۳۷۰). اصول فقه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
معین، محمد. (۱۳۸۸). فرهنگ فارسی معین. تهران: امیرکبیر.
مفید، محمد بن نعمان. (۱۴۱۰). المقنعه. قم: جامعه مدرسین.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳). الامالی. قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر. (بی‌تا). جامع المسائل. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
منتظری، حسین‌علی. (بی‌تا). کتاب الحدود. قم: دارالفکر.
موسوی خمینی، سید روح‌الله. (۱۳۹۰). تحریر الوسیله. قم: دار العلم.
موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (۱۳۷۷). مصباح الفقاهة (تقریر محمدعلی توحیدی). قم: انتشارات داوری.
موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (۱۳۹۱). احکام شرعی بانوان. قم: دار الصدیقة الشهیدة (س).
موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۲۸). مبانی تکملة منهاج. قم: مؤسسه احیاء آثار امام خویی.
نجفی، محمدحسن. (۱۳۶۸). جواهر الکلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ولیدی، محمدصالح. (۱۳۹۴). حقوق جزای اختصاصی (جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی). تهران: امیرکبیر..