استحقاق یا عدم استحقاق ناکل سوگند تکمیلی در مال مأخوذ به شرکت

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

چکیده

یمین تکمیلی. در ثبوت مال مشترک با دلیل «شاهد واحد و یمین» و از طرفی ضرورت اتیان سوگند توسط تمام خواهان و شرکا و عدم ثبوت حق ناکلین سوگند، اختلافی میان فقیهان امامیه وجود ندارد، بلکه اختلاف آنان در زمینۀ استحقاق یا عدم استحقاق ناکل سوگند در مال مأخوذ توسط حالف است؛ در این مورد که دیدگاه مشهوری میان فقیهان وجود ندارد، گروهی قائل به تفصیل میان عین و دین شده‌اند؛ بدان گونه که در عین، مال مشترک میان حالف و ناکل است و در دین، مال مختص به حالف است؛ گروهی قائل به شراکت مطلقاً (خواه در عین و خواه در دین) و گروه دیگر نیز قائل به عدم شراکت مطلقاً شده‌اند. در قوانین موضوعه نیز ماده‌ای که صراحتاً به آن بپردازد و حکم آن را مشخص نماید، وجود ندارد. نظر به اهمیت مسئله، در صورت نکول برخی شرکا از ادای سوگند تکمیلی، آیا ناکل یا ناکلین بر مال اخذشده توسط حالف یا حالفان مستحق‌اند یا خیر؟ ضمن احصای اقوال موجود در مسئله، مستندات هر دیدگاه را مورد تحلیل و نقد قرار داده و در خاتمه به این نتیجه رسیده است که نظریۀ راجح و مستدل در مسئله، نظریۀ «تفصیل میان عین و دین» است. بر این اساس، در اموال عینی، ناکل به جهت اقرار حالف، در مال اخذشده شریک است و در اموال دینی، به جهت قاعدۀ تعین دین، مال اخذشده مختص به حالف است. اقوال رقیب با توجه به ضعف مستندات آن‌ها یارای اثبات مدعای خود را ندارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Entitlement or Non-entitlement of a Refusing Co-claimant to Property Recovered through a Supplementary Oath

نویسنده [English]

  • Sedigheh Hatami
Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Ilam University, Ilam, Iran.
چکیده [English]

There is no disagreement among Imami jurists regarding the establishment of jointly owned property by means of the evidentiary device of “one witness and an oath”, nor regarding the requirement that all claimants and co-owners must take the oath and that the rights of those who refuse to take it are not established. Their disagreement concerns the entitlement or non-entitlement of the refusing co-claimant to the property recovered by the swearing claimant. On this issue, for which there is no well-known dominant view among jurists, some have distinguished between specific property and debt, holding that in cases involving specific property the recovered property is shared between the swearing claimant and the refusing co-claimant, whereas in cases involving debt it belongs exclusively to the swearing claimant. Others maintain absolute co-entitlement, whether the case involves specific property or debt. A third group maintains absolute non-entitlement. Statutory law likewise contains no provision explicitly addressing this issue and determining its ruling. Given the importance of the matter, the central question is whether, where some co-claimants refuse to take the supplementary oath, the refusing co-claimant or co-claimants are entitled to the property recovered by the swearing claimant or claimants. This article identifies the existing juristic opinions on the issue, analyses and critiques the supporting arguments for each, and ultimately concludes that the preferable and well-substantiated theory is the distinction between specific property and debt. Accordingly, in cases involving specific property, the refusing co-claimant shares in the recovered property by virtue of the swearing claimant’s acknowledgment. In cases involving debt, however, the recovered property belongs exclusively to the swearing claimant by virtue of the rule of specification of debt. The competing opinions, given the weakness of their supporting arguments, are unable to establish their claims.

کلیدواژه‌ها [English]

  • one witness
  • multiple claimants
  • refusing claimant
  • supplementary oath

مراجع

منابع

ابن‎ادریس حلی، محمد بن احمد. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن‎براج، عبدالعزیز. (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن‎حمزه، محمد بن علی. (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی ـ ره.
ابن‎زهره، حمزه بن علی. (1417ق). غنیة النزوع الی علمی الأصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
ابن‎قدامه، عبدالله بن احمد. (1417ق). المغنی. ریاض: دار عالم الکتب.
ابو صلاح حلبی، تقی الدین بن نجم الدین. (1413ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین (ع).
آشتیانی، میرزا محمدحسن بن جعفر. (1425ق). کتاب القضاء. قم: انتشارات زهیر ـ کنگره علامه آشتیانی قدس سره.
آقا ضیا، علی بن آخوند ملأ محمد کبیر. (بی تا). کتاب القضاء. قم: چاپ خانه مهر.
بیهقی، احمد بن حسین. (1419ق). السنن الکبری. بیروت: دار الفکر.
تبریزی، جواد. (1429ق). تنقیح مبانی الاحکام کتاب القضاء والشهادات. قم: دار الصدیقة الشهیده سلام‌الله علیها.
توکلی، محمدمهدی. (1398). مختصر آیین دادرسی مدنی. تهران: انتشارات مکتوب آخر.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت (ع).
حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد. (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حمیری، عبدالله بن جعفر. (1413ق). قرب الاسناد. قم: موسسه آل البیت علیهم السلام.
خمینی، روح‌الله. (بی تا). تحریر الوسیلة. قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
خوانساری، احمد بن یوسف. (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. قم: موسسه اسماعیلیان.
خویی، سید ابوالقاسم. (1422ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی ره.
راوندی، قطب‌الدین. (1405ق). فقه القرآن. قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی ـ ره.
روحانی، محمدصادق. (1412ق). فقه الصادق علیه‌السلام. قم: دار الکتاب ـ مدرسه امام صادق علیه‌السلام.
سبحانی، جعفر. (1418ق). نظام القضاء و الشهادة فی الشریعة الاسلامیة الغراء. قم: موسسه امام صادق علیه‌السلام.
سلار دیلمی، حمزة بن عبدالعزیر. (1404ق). المراسم العلویة و الأحکام النبویة. قم: منشورات الحرمین.
شمس، عبدالله. (1387). آئین دادرسی مدنی. تهران: دراک.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1410ق). الروضه البهیه فی الشرح اللمعه الدمشقیه. قم: کتابفروشی داوری.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1413ق). مسالک الافهام االی تنقیح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبائی یزدی، سید محمدکاظم. (1414ق). تکمله العروه الوثقی. قم: کتاب‌فروشی داودی.
طوسی، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الامامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.
طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). الخلاف فی الاحکام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الأحکام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: دار الکتاب الاسلامیه.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1410ق). ارشاد الاذهان الی أحکام الایمان. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1420ق). تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الامامیة. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
فاضل لنکرانی، محمد. (1420ق). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌السلام.
فاضل هندی، محمد بن حسن. (1416ق). کشف اللثام و الابهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فیض کاشانی، م‍ح‍م‍د ب‍ن م‍رت‍ض‍ی. (بی تا). مفاتیح الشرائع. قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی قدس سره.
کاشف‎الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر. (1422ق). أنوار الفقاهه ـ کتاب القضاء. نجف: موسسه کاشف‎الغطاء.
کیدری، قطب‌الدین. (1416ق). اصباح الشیعة بمصابح الشریعة. قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
محقق اردبیلی، احمد بن محمد. (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
محقق اردبیلی، احمد بن محمد. (1422ق). فقه القضاء. قم: بی‌جا.
محقق حلی، جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
محقق سبزواری، محمدباقر بن مؤمن. (1423ق). کفایه الاحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
محقق نراقی، مولی احمد بن محمدمهدی. (1415ق). مستند الشیعه فی أحکام الشریعه. قم: موسسه آل البیت (ع).
مرداوی مقدسی، علی بن سلیمان. (1418ق). الانصاف فی معرفة الراجح من الخلاف علی مذهب الامام أحمد بن حنبل. بیروت: دار الکتب العلمیه.
مفید، محمد بن محمد بن تعمان. (1413ق). المقنعة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید (ره).
موسوی گلپایگانی، محمدرضا. (1413ق). کتاب القضا. قم: دارالقرآن.
مؤمن، محمد. (1422ق). مبانی تحریر الوسیله ـ القضاء و الشهادت. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
یزدی، محمد. (1429ق). کتاب القضاء فی شرح العروة الوثقی. قم: بی‌جا.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار