امکان‌سنجی فقهی تکلیف ربات‌های انسان‌نما نسبت به اتیان اوامر توصلی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 دانشجوی ارشد حقوق عمومی، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

امروزه استفاده از ربات‌های انسان‌نما در جهت تسهیل و سرعت‌بخشی به امور زندگی انسان، امری ضروری تلقی می‌شود. دقت و توانمندی این ربات‌ها در انجام امور مختلف به حدی است که گویی یک انسان بدان اقدام کرده است؛ بنابراین یکی از مسائل جدید در محافل علمی فقیهان، صحت یا عدم صحت مبادرت این‎گونه از ربات‌ها به اتیان اوامر توصلی شارع مقدس است. به همین جهت، سؤال اصلی این پژوهش آن است که اقتضای ادلۀ شرعی در خصوص تکلیف ربات‌های انسان‌نما بر اتیان اوامر توصلی چیست؟ این پژوهش پس از بررسی مسئله به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، بدین نتیجه دست یافته است که با تمسک به ادله‌ای همچون تعلق تکالیف به اراده و شمول خطاب شارع به غایبان، می‌توان جواز تکلیف ربات‌های انسان‌نما به اتیان اوامر توصلی را استنباط نمود. بااین‎حال، حتی در فرض عدم پذیرش این موضوع بر مبنای ادلۀ اجتهادی، می‌توان از منظر ادلۀ فقاهتی و به‌طور مشخص، اصل برائت، به جواز تکلیف شرعی و در نتیجه، مبادرت ربات‌ها به اتیان اوامر توصلی حکم داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Fiqhi Assessment of Assigning Humanoid Robots the Performance of Tawassuli Commands

نویسندگان [English]

  • Mostafa Masoudian 1
  • Alireza Kazemi 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Law, Shahed University, Tehran, Iran.
2 M.A. Student in Public Law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

The use of humanoid robots to facilitate and accelerate human affairs has become increasingly necessary. Their precision and capacity in performing various tasks sometimes make them appear comparable to humans. This development raises the fiqhi question whether humanoid robots can be charged with performing tawassuli commands, especially collective obligations. The study uses an analytical approach grounded in ijtihadi and fiqhi proofs and draws on theories of usul al-fiqh. It distinguishes between the issuance of a ruling and the performance of an act commanded by the lawgiver. The findings show that humanoid robots may be considered capable performers in the domain of tawassuli collective commands, provided the conditions of performance and supervision are met. This conclusion also has implications for criminalization and responsibility in the legal treatment of robotic conduct.

کلیدواژه‌ها [English]

  • intelligent robot
  • addressee of the ruling
  • obligation of humanoid robots
  • tawassuli commands
  • ta'abbudi commands

مراجع

منابع

خراسانی، محمدکاظم بن حسین (آخوند). (۱۳۸۴). درر الفوائد فی الحاشیة علی الفرائد. قم: مؤسسه توسعه فرهنگ قرآنی.
خراسانی، محمدکاظم بن حسین (آخوند). (۱۳۸۶). کفایة الأصول. قم: دارالفکر.
آشتیانی، محمدحسن بن جعفر. (۱۳۸۷). بحر الفوائد. قم: ذوی‌القربی.
بروجردی، سید حسین. (۱۳۷۰). نهایة الأصول. قم: تفکر.
بروجردی، محمد. (۱۳۹۴). مبانی حقوق اسلامی (مختلف الأصول). تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
حسینی زیدی، سید ابوالقاسم. (۱۳۹۸). قدرت تامه شرط انشاء، فعلیت یا تنجز؟. فقه و اصول، ۵۱(۱).
حکیم، سید محمدسعید. (۱۳۹۸). المحکم فی أصول الفقه. قم: دارالهلال.
حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۸۲). مبادی الوصول الی علم الأصول. قم: دارالأضواء.
راغبی، محمدعلی و صدوقی امین، محمد. (۱۴۰۱). درآمدی تحلیلی به نظریۀ خطابات قانونی امام خمینی (ره) و پیامدهای آن در فقه عبادات. فقه و اصول، ۵۴(۱)، ۱۰۸-۱۱۰.
زحیلی، وهبه. (۱۳۸۸). أصول الفقه الاسلامی. قم: احسان.
زنجانی، میرزا باقر. (۱۳۹۶). تحریر الأصول. نجف: مطبعة النعمان.
شهابی، محمود. (۱۳۹۷). تقریرات الأصول. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
صدر، سید محمدباقر. (۱۳۹۹). بحوث فی علم الأصول. قم: دائرة المعارف الفقه الاسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۶۰). تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
عراقی، ضیاءالدین. (۱۳۶۳). منهاج الأصول. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۳۹۰). سیری کامل در اصول فقه. قم: فیضیه.
فاضل لنکرانی، محمد. (۱۳۹۰). کفایة الأصول. قم: فیضیه.
محمدی، ابوالحسن. (۱۳۹۸). مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
مشکینی، علی. (۱۳۹۸). اصطلاحات الأصول. قم: الهادی.
مشکینی، علی. (۱۳۹۸). تحریر المعالم. قم: الهادی.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). آشنایی با علوم اسلامی. تهران: صدرا.
مظفر، محمدرضا. (۱۳۹۹). أصول الفقه. قم: دارالفکر.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۶). القواعد الفقهیة. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۶). أنوار الأصول. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).
موسوی خمینی، روح‌الله. (۱۳۸۶). الرسائل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، سید مصطفی. (۱۳۸۶). تحریرات فی الأصول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، روح‌الله. (۱۳۷۶). جواهر الأصول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
نائینی، میرزا محمدحسین. (۱۳۸۷). أجود التقریرات. قم: صاحب الأمر.
نائینی، میرزا محمدحسین. (۱۳۸۷). فوائد الأصول. قم: صاحب الأمر.
نملة، عبدالکریم بن علی بن محمد. (۱۳۹۸). الجامع لمسائل أصول الفقه. ریاض: مکتبة الرشد.
ولایی، عیسی. (۱۳۹۸). فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول. تهران: نی.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار