احراز و تأثیر اشتباه مانع تراضی بر اساس ارادۀ ظاهری و باطنی در حقوق انگلستان و ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

چکیده

در تفسیر قراردادها، اگر دادگاه قصد ظاهری طرفین را معیار احراز اشتباه قرار دهد، اشتباه طرفین تنها در الفاظ ابرازی آنان مانع تشکیل عقد است. اما اگر قصد درونی طرفین ملاک انعقاد عقد قرار گیرد، اشتباه درونی طرفین نیز مؤثر خواهد بود، هرچند ظاهر الفاظ آنان موافق باشد. در این مقاله تلاش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود که با توجه به رویکرد نظام‌های حقوقی انگلستان و ایران در تفسیر قرارداد، اشتباه در چه صورتی می‌تواند مانع تراضی گردد؟ در این پژوهش از روش توصیفی‎ـ‎تحلیلی در بررسی دیدگاه فقها، قوانین و رویۀ قضایی استفاده شده و از منابع کتابخانه‌ای بهره‌برداری شده است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد که در نظام حقوقی انگلستان قصد ابرازی طرفین، در مقام اثبات اشتباه، به‎عنوان ملاک تفسیر توافق طرفین به کارگرفته می‌شود و اشتباه در ارادۀ باطنی طرفین و عدم مطابقت آن مانع تشکیل عقد نخواهد گشت. در خصوص اشتباه در شخص طرف معامله نیز حقوق انگستان در قراردادهای حضوری، قصد ظاهری و در قراردادهای نوشته، قصد درونی طرفین را ملاک تفسیر قرار داده است. در حقوق ایران هم قصد ظاهری و هم باطنی طرفین که در واقع ترکیبی از هر دو نظریۀ نوعی و شخصی است، ملاک عمل قرار می‌گیرد، هرچند سعی می‌شود بین اشتباه در شخص طرف معامله و سایر موارد، از جمله ماهیت مورد عقد، تفاوت گذاشته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Establishing and Assessing Mistake Preventing Consent on the Basis of Apparent and Internal Will in English and Iranian Law

نویسندگان [English]

  • Sayyid Muhamaad Asadinejad 1
  • Sayyed Hussein Safaei Moafi 2
1 Associate Professor, Department of Law, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 PhD Student in Private Law, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده [English]

In contract interpretation, if the court relies on the parties' apparent intention to identify mistake, only a mistake in the expressed words prevents formation of the contract. If the parties' internal intention is treated as the basis of contract formation, then a mistake in each party's mental conception may also prevent agreement. This study compares English and Iranian law to determine whether apparent or internal will is the criterion for identifying mistake that prevents consent. The authors hypothesize that legal systems generally rely on apparent will and the content of the contract at the stage of proof, while exceptions arise where one party knows or should know that the other is mistaken. The findings show that English law primarily applies an objective standard based on apparent will, whereas Iranian law gives greater theoretical weight to internal will but, in practice and in proof, often relies on external manifestations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • will
  • apparent will
  • internal will
  • contract
  • mistake

منابع

امامی، میرسید حسن. (۱۳۹۵). حقوق مدنی (جلد ۱). تهران: اسلامیه.
امامی، اسدالله. (۱۳۹۸). کلیات حقوق تعهدات: بررسی تاریخی، تحلیلی و تطبیقی تعهدات. تهران: میزان.
انصاری، مرتضی. (۱۴۱۱). المکاسب (جلد ۱). قم: منشورات دارالذخائر.
امیری قائم‌مقامی، عبدالحمید. (۱۳۹۲). حقوق تعهدات (جلد ۲). تهران: میزان.
بهجت، محمدتقی. (۱۳۸۵). جامع المسائل (جلد ۵). قم: دفتر حضرت آیت‌الله العظمی بهجت.
بیگدلی، سعید و مالکی، اعظم. (۱۳۹۱). جایگاه اراده ظاهری و باطنی در فقه و حقوق موضوعه. مجله حقوقی دادگستری، (۸۰)، ۸۷-۱۱۷.
حسینی روحانی، سید صادق. (۱۴۲۹). منهاج‌الفقاهة (جلد ۳). قم: انوارالهدی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۸). تأثیر اراده در حقوق مدنی. تهران: گنج دانش.
خویی، سید ابوالقاسم موسوی. (بی‌تا). مصباح الفقاهة (جلد ۲ و ۳). بی‌جا: بی‌نا.
شهیدی، مهدی. (۱۳۹۵). تشکیل قراردادها و تعهدات (جلد ۱). تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
صفایی، سید حسین. (۱۳۹۶). دوره مقدماتی حقوق مدنی (جلد ۲). تهران: میزان.
عمید، حسن. (۱۳۸۵). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۵). دوره حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها (جلد ۱). تهران: شرکت سهامی انتشار.
محقق‌داماد، سید مصطفی؛ قنواتی، جلیل؛ وحدتی شبیری، سید حسن و عبدی‌پور، ابراهیم. (۱۳۹۳). حقوق قراردادها در فقه امامیه (جلد ۲). تهران: سمت.
مراغی، سید میر عبدالفتاح بن علی حسینی. (۱۴۱۷). العناوین الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۵). أنوار الفقاهة (کتاب البیع). قم: انتشارات مدرسة الامام علی بن أبی طالب (ع).
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۲). بحوث فقهیة هامة. قم: انتشارات مدرسة الامام علی بن أبی طالب (ع).
موسوی بجنوردی، سید محمد و ملیحی، سید مصطفی. (۱۳۹۴). بررسی تطبیقی ماهیت اراده و آثار آن در نظام حقوقی ایران، فرانسه و آلمان با تکیه بر آرای امام خمینی. پژوهشنامه متین، (۶۸)، ۱-۲۲.
نائینی، محمدحسین غروی. (۱۳۷۳). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب (جلد ۱). تهران: المکتبة المحمدیة.
هرمزی، خیراله. (۱۳۷۶). اراده ظاهری و اراده باطنی و نقش آن در تفسیر و آثار قرارداد (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). به راهنمایی حسنعلی درودیان. تهران: دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.