بازخوانی مبانی فقهی «علقۀ زوجیت» پس از مرگ یکی از طرفین، با تکیه بر ادلۀ اجتهادی امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استاد، گروه فقه خانواده، مرکز مدیریت حوزه‏های علمیه خواهران استان تهران، تهران، ایران.

چکیده

مسئلۀ «علقۀ زوجیت» (رابطه زوجیت) یکی از مسائل کاربردی در فقه به‌طور عام و در فقه پزشکی به‌طور خاص است که مفاد آن بررسی استمرار یا انحلال رابطه زوجیت با مرگ یکی از طرفین است. این مسئله می‌تواند نقش مهمی در اجتهاد و استنباط احکام شرعی در عرصه‌های مختلف فقه ایفا کند و به‌دلیل امتناع از اختلاط انساب و میاه، به‌عنوان یک چارچوب فقهی در سایر ابواب فقه، قابل تمسک باشد؛ در حقیقت در این مقاله به‌دنبال پاسخ‌گویی به این سوال اساسی هستیم که آیا مرگ موجب انحلال رابطه زوجیت می‌گردد یا خیر؟ در نهایت به روش گردآوری کتابخانه‌ای مطالب و تحلیل آن‌ها، به سه قول در مسئله دست آمد: اول، انحلال علقۀ زوجیت با مرگ؛ دوم، تداوم علقه تا انقضای عدّۀ وفات؛ سوم، استمرار علقۀ زوجیت تا ابد. در هر قول، استدلال‌ها آورده و اشکالات وارد شده به هر یک، پاسخ داده شده و نتیجه آنکه دلالت قول سوم و ادلۀ دال بر تداوم علقۀ زوجیت پس از مرگ یکی از زوجین، قوی‌تر است. حداقل آنکه اگر به‌واسطۀ اجمال یا اهمال ادلۀ اجتهادی و نصوص، دلالت آن‌ها تام نباشد، مجری اصل (اصل برائت و اصل استصحاب) است و باز هم قول سوم تقویت می‌شود؛ فهو المقصود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Revisiting the Fiqhi Foundations of the Marital Bond after the Death of One Spouse, with Reference to Imami Ijtihadi Evidence

نویسنده [English]

  • Somayeh Hasani
Professor, Department of Family Fiqh, Center for Management of Women's Seminaries of Tehran Province, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The issue of the marital bond is a practical question in fiqh generally and in medical fiqh in particular. It concerns whether the spousal relationship continues or is dissolved upon the death of one of the spouses. This question can play an important role in ijtihad and the derivation of Shari'ah rulings across different areas of fiqh, and, because it is connected with preventing confusion of lineage and reproductive material, it may serve as a fiqhi framework in other chapters of jurisprudence. The central question of this article is whether death dissolves the marital bond. Using library-based data collection and analytical examination of the materials, the study identifies three views: dissolution of the marital bond upon death; continuation of the bond until the end of the waiting period of widowhood; and perpetual continuation of the marital bond. The arguments for each view are presented and the objections to them are answered. The article concludes that the third view, and the evidence supporting continuation of the marital bond after the death of one spouse, is stronger. At a minimum, if the ijtihadi evidence and texts are considered incomplete because of ambiguity or omission, the practical principles of bara'ah and istishab apply and again reinforce the third view.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sperm of the deceased
  • marital bond
  • emerging issues
  • marital relationship
  • death of either spouse

مراجع

منابع

ابن‌ادریس، محمد بن احمد. (۱۴۱۰). السرائر. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۳). من لا یحضره الفقیه (تصحیح علی‌اکبر غفاری). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
بحرانی، یوسف بن محمد. (۱۳۷۹). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة (تحقیق عبدالعزیز طباطبایی و عبدالرزاق مقرم). قم: مؤسسه نشر اسلامی.
الشمری، حیدر حسین کاظم. (۲۰۲۱). الاخصاب الصناعی اللاحق. کربلا: جامعة کربلاء.
جعفری تبریزی، محمدتقی. (۱۳۷۷). رسائل فقهی. تهران: مؤسسه نشر کرامت.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة (تحقیق محمدرضا حسینی جلالی). قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
حسینی، سید شهاب‌الدین. (۲۰۰۵). التلقیح الصناعی بین العلم و الشریعة. بیروت: دارالعلم.
خویی، ابوالقاسم. (۱۴۱۲). مصباح الفقاهة فی المعاطاة (تقریر محمدعلی توحیدی). بیروت: دارالهادی.
خویی، ابوالقاسم. (۱۴۱۶). المسائل الشرعیة. بیروت: دارالزهراء.
خویی، ابوالقاسم. (۱۴۰۷). التنقیح فی شرح العروة الوثقی (تقریر علی غروی تبریزی). قم: لطفی.
رافعی قزوینی، عبدالکریم بن محمد. (۱۴۱۷). العزیز شرح الوجیز (تحقیق علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود). بیروت: دارالکتب العلمیة.
سمرقندی، محمد بن احمد. (۱۴۱۹). تحفة الفقهاء (تحقیق محمد زکی عبدالبر و علی خفیف). قاهره: مکتبة دارالتراث.
سیستانی، محمدرضا. (۱۴۲۸). وسائل الانجاب الصناعی. بیروت: دارالمؤرخ العربی.
طباطبایی حکیم، سید محسن. (۱۳۷۴). مستمسک العروة الوثقی. قم: دارالتفسیر.
طوسی، محمد بن حسن بن علی بن حسن. (۱۳۶۴). التهذیب (تحقیق حسن خرسان، علی آخوندی و محمد آخوندی). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن بن علی بن حسن. (۱۳۶۳). الاستبصار (تحقیق حسن خرسان، علی آخوندی و محمد آخوندی). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۲۲). المفردات فی غریب القرآن (تحقیق محمد خلیل عیتانی). بی‌جا: دارالمعرفة.
عاملی جبعی، زین‌الدین بن علی بن احمد. (۱۴۱۳). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: بنیاد معارف اسلامی.
عاملی نبطی جزینی، محمد بن مکی بن احمد. (۱۴۱۹). ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة (تحقیق جمعی از پژوهشگران). قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
فاضل هندی، محمد بن حسن بن محمد اصفهانی. (۱۴۰۵). کشف اللثام و الابهام عن قواعد الأحکام. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
کلینی رازی، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (۱۴۰۷). الکافی (تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
کلینی رازی، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (۱۳۶۷). فروع الکافی (تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳). بحار الأنوار (تحقیق هدایت‌الله مسترحمی و دیگران). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محسنی، محمدآصف. (۱۴۲۶). الفقه و المسائل الطبیة. قم: بوستان کتاب، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
مقدسی، عبدالرحمن بن محمد بن ابن‌قدامه. (بی‌تا). الشرح الکبیر. بی‌جا: دارالکتب العربی.
نجفی، محمدحسن. (۱۳۶۲). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام (تحقیق عباس قوچانی). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نووی، یحیی بن شرف. (بی‌تا). المجموع شرح المهذب (تحقیق احمد بن علی بن ابن‌حجر عسقلانی، ابراهیم بن علی ابواسحاق شیرازی و عبدالکریم بن محمد رافعی قزوینی). بیروت: دارالفکر.
نوری، حسین. (۱۴۰۸). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
همدانی نجفی، رضا. (۱۳۷۶). مصباح الفقیه. قم: مؤسسه الجعفریة لاحیاء التراث.
اشرفی شاهرودی، مصطفی. (۱۳۹۲، 20 اردیبهشت). درس خارج فقه. مدرسه فقاهت. www.eshia.ir
تبریزی، آیت‌الله. (بی‌تا). درس خارج فقه با عنوان «وطی میت». مدرسه فقاهت. www.eshia.ir
گنجی، مهدی. (۱۳۹۴، 28 بهمن). درس خارج فقه. مدرسه فقاهت. www.eshia.ir
سبحانی، جعفر. (۱۳۹۶، 23 دی). درس خارج فقه. مدرسه فقاهت. www.eshia.ir
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار