شرط صفت در طرفین قرارداد در عقد بیع و ضمانت اجرای تخلف از آن

نوع مقاله: مقاله علمی

نویسنده

پژوهشگر مرکز پژوهشی دانشنامه‌های حقوقی علامه و کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه امام صادق

چکیده

قانون مدنی در مواد 234 و 235 شرط صفت را در خصوص کمیت و کیفیت «مورد معامله» بیان نموده و ضمانت اجرای تخلف از آن را خیار فسخ قرار داده است. توجه قانون‌گذار به شرط صفت تنها در رابطه با مورد معامله بوده و نسبت به شرط صفت در رابطه با طرفین قرارداد در عقد بیع و ضمانت اجرای تخلف از آن سکوت نموده است و در فقه امامیه نیز به این بحث به طور مستقل اشاره نشده است، ولی می‌توان با توجه به مبانی فقهی و حقوقی از جمله برخی آیات قرآن کریم و قواعد «العقود تابعۀ للقصود» و «المومنون عند شروطهم» و مفهوم وحدت ملاک و الغاء خصوصیت از مبحث شرط صفت در طرفین عقد نکاح موضوع و اصل حاکمیت اراده و آزادی قراردادی و مستفاد از مواد 10، 201، 235 و 1128 قانون مدنی این موضوع را مورد بررسی قرار داد و نتیجه گرفت که اگر شرط صفت در طرفین قرارداد در عقد بیع، قید تراضی باشد، تخلف از آن موجب بطلان عقد است و اگر جنبه فرعی داشته باشد، تخلف از آن موجب حق فسخ است و درصورتی‌که وصف یادشده، تنها عنوان داعی و انگیزه در انشای عقد داشته و به طور صریح یا ضمنی در قلمرو تراضی طرفین قرارداد وارد نگردد، صحیح است.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/2193437
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1698075

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reservation of attribute as to the parties to contract in the contract of sale and its sanction

نویسنده [English]

  • Omid Tavakkolinia
MA in civil law from Imam Sadegh University and researcher at Allamah Researching Center of Legal Encyclopedias
چکیده [English]

In Articles 234 and 235 of the Civil Code, the condition of attribute regarding the quantity and quality of the “subject of transaction” has been stated and the right of dissolution has been determined as its sanction. The legislator has paid attention to the condition of attribute only in relation to the subject of the transaction and has remained silent about this condition in relation to the parties to the contract in the contract of sale and its sanction and the Imamiah jurisprudence also has not discussed this issue separately. However, according to jurisprudential and legal principles, including some verses of the Holy Quran and the rules of “contracts follow intentions” and “believers are committed to their conditions”, the concept of unity of criteria, the abolition of specificity of the condition of attribute in the parties to the marriage, the principle of sovereignty of intention and contractual freedom and freedom used of Articles 10, 201, 235 and 1128 of the Civil Code this issue can be examined and concluded that if the condition of attribute in the parties to the contract in the contract of sale is an agreement clause, violation of it will invalidate the contract and if it has a minor aspect, the violation will result in the right of dissolution and if the above-mentioned attribute has only the title of motive in concluding the contract and does not explicitly or implicitly enter into the scope of agreement of the parties to the contract, it is correct.

کلیدواژه‌ها [English]

  • reservation of attribute
  • parties to the contract
  • contract of sale
  • subject of transaction
  • violation of the condition
  • right of dissolution
- ابن‌منظور، ابوالفضل(1414ق)، لسان العرب، ج7، چ3، بیروتن: دارالفکر للطباعۀ و النشر و التوزیع.
- اصفهانی، سیدابوالحسن(1422ق)، وسیلۀ النجاه، چ1، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.
- اصفهانی، محمدحسین (1418ق)، حاشیۀ کتاب المکاسب، ج5، چ1، قم: أنوار الهدى‌.
- امامی، سیدحسن(1385)، حقوق مدنی، ج1، تهران: انتشارات اسلامیه.
- انصاری، مرتضی(1428ق)، المکاسب، ج1، 3 و 6، چ9، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
- ایروانی، علی(1406ق)، حاشیۀ المکاسب، ج1، چ1، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- آملی، هاشم(1406)، المعالم الماثوره، ج1، چ1، قم: مولف الکتاب.
- بروجردی، محمدحسین(1421ق)، لمحات الاصول، چ2، قم: ‏‏مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام الخمینی;.
- بهبهانی، محمدعلی‌بن‌وحید(1421ق)، مقامع الفضل، ج2، چ1، قم: مؤسسه علامه مجدد وحید بهبهانی.
- توکلی‌کیا، امید(1393)، شرط ارتکازی در حقوق اسلامی؛ ماهیت، مبانی، آثار، چ1، تهران: داد و دانش.
- جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر(1378)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج3، چ1، تهران: گنج دانش.
- ــــــــــــــــــــــــ(1381)، فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل: تئوری موازنه، چ1، تهران: گنج دانش.
- ــــــــــــــــــــــــ(1382)، فلسفه اعلی در علم حقوق، چ1، تهران: گنج دانش.
- ــــــــــــــــــــــــ(1386)، حقوق خانواده، چ4، تهران: گنج دانش.
- ــــــــــــــــــــــــ(1387)، تأثیر اراده در حقوق مدنی، چ2، تهران: گنج دانش.
- ــــــــــــــــــــــــ(1388)، الفارق: دائره‌المعارف عمومی حقوق، ج2و4، چ2، تهران: گنج دانش.
- ــــــــــــــــــــــــ(1389)، وسیط در ترمینولوژی حقوق، چ1، تهران: گنج دانش.
- حسینی‌روحانی، سید صادق(1429ق)، منهاج الفقاهه، ج3، چ5، قم: انوارالهدی.
- حکیم، سیدمحسن(1416ق)، مستمسک العروۀ الوثقی، ج13، چ1، قم: مؤسسه دارالتفسیر.
- حلی، حسن‌بن‌یوسف (بی‌تا)، تذکره الفقهاء(ط ـ القدیمه)، چ1، قم: موسسۀ آل‌البیت:.
- ساعدی، جعفر(1386)، «تنقیح مناط و الغای خصوصیت» فصلنامه فقه اهل بیت:، ش50.
- سبزواری، محمدباقر(1390)، کفایۀ الاحکام، ج2، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- ــــــــــــــــــ(1391)، حقوق مدنی کاربردی، چ3، تهران: انتشارات فکرسازان.
- شبیری‌زنجانی، سیدموسی(1419ق)، کتاب نکاح، ج10 و 21، چ1، قم: موسسه پژوهشی رای‌پرداز.
- شهیدی، مهدی(1386)، شروط ضمن عقد، چ3، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
- صفایی، سیدحسین(1382)، دوره مقدماتی حقوق مدنی «قواعد عمومی قراردادها»، ج2، چ1، تهران: نشر میزان.
- طاهری، حبیب‌الله(1418ق)، حقوق مدنی، ج2، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طباطبایی‌یزدی، سیدمحمدکاظم(1429ق)، حاشیۀ کتاب المکاسب، ج2و3، چ2، قم: انتشارات طلیعه نور.
- عاملی، زین‌الدین(1410ق)، الروضۀ البهیۀ فی شرح اللمعۀ الدمشقیه، ج5، چ1، قم: کتابفروشی داوری.
- فاضل‌لنکرانی، محمد(1427ق)، تفصیل الشریعۀ فی شرح تحریر الوسیله‌ـ المکاسب المحرمه، چ1، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:.
- فیروزآبادی، محمدبن‌یعقوب(بی‌تا)، القاموس المحیط، ج2، چ1، بیروت: دارالمعرفه.
- قمی، ابوالقاسم(1413ق)، جامع الشتات فی اجوبۀ السوالات، ج4، چ1، تهران: مؤسسه کیهان.
- کاتوزیان، ناصر(1387)، قواعد عمومی قراردادها، ج1و3، چ 5، تهران: شرکت سهامی انتشار.
- کاشف‌الغطاء، محمدحسین(1432ق)، تحریر المجله، ج1، چ2، قم: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
- لاری، سیدعبدالحسین(1418)، التعلیقۀ علی المکاسب، ج2، چ1، قم: موسسۀ المعارف الاسلامیه.
- محسنی، سعید(1390)، اشتباه در شخص طرف قرارداد(مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه)، چ1، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7.
- محقق‌داماد، سیدمصطفى(1384)، بررسى فقهى حقوق خانواده ـ نکاح و انحلال آن، چ1، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
- محقق‌داماد، سیدمصطفى(1387)، قواعد فقه ـ بخش مدنی2، چ8، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
- محقق‌داماد، سیدمصطفى(1388)، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، چ1، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
- مظفر، محمدرضا(1378)، حاشیۀ المظفر علی المکاسب، ج 1، چ1، قم: نشر حبیب.
- مغنیه، محمدجواد(1421)، فقه الامام الصادق7، ج4، چ2، قم: مؤسسه انصاریان.
- مکارم‌شیرازی، ناصر(1424ق)، کتاب النکاح، ج6، چ1، قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابی‌طالب7.
- موسوی ‌بجنوردی، سید محمدحسن(1428)، القواعد‌ الفقهیه، قم: منشورات دلیل ما.
- موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله(1424ق)، تحریرالوسیله، ج2، چ2، قم: موسسۀ النشر الاسلامی.
- ــــــــــــــــــــــــ(1426ق)، کتاب ‌البیع، ج5، چ2، تهران:موسسه‌تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
- مؤمن ‌قمی، محمد(بی‌تا)، مبانی تحریر الوسیله ـ کتاب الحدود، چ1، [بی‌جا].
- نایینی، محمدحسین(1424ق)، منیۀ الطالب فی شرح المکاسب، قم: موسسه النشر الاسلامی.
- نایینی، محمدحسین(1427ق)، منیۀ الطالب فی شرح المکاسب، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
- نجفی، محمدحسن(بی‌تا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.