بازپژوهی لزوم رفع جهل و غرر از «مورد معامله» و مبانی آن از منظر فقه و حقوق

نوع مقاله: مقاله علمی

نویسنده

دانشیار دانشگاه ایلام

چکیده

در معاملات، به نظریۀ نفی غرر استناد شده است؛ به طوری که می‌توان گفت نفی غرر از ویژگی‌های معاملات مشروع است. اصل لزوم رفع جهل و غرر از مورد معامله از مهم‌ترین مسائل فقهی و اصول حقوقی است، لذا حقوق‌دانان در مباحث مربوط به قواعد عمومی قراردادها و شرح قانون مدنی به این اصل پرداخته‌اند. معاملات غرری در قانون مدنی جز در موارد استثنائی باطل‌اند؛ همانند این حالت در حقوق مدنی نیز ملاحظه می‌شود. در حقوق موضوعه عقودی از جمله عقد بیمه وجود دارد که غرر بر آن‌ها اطلاق شده و به سوی فقه اسلامی راه یافته که بسیاری از فقها آن را پذیرفته‌اند، بعضی دیگر از فقها به لحاظ اینکه درآن‌ها غرر است تأمل کرده‌اند. در این تحقیق به شیوه توصیفی، تحلیلی، مفهوم‌شناسی غرر، معاملات غرری در فقه و قوانین مدنی ایران، ملاک و میزان رفع جهل و ابهام و غرر از اوصاف و مورد معامله، مقایسه غرر با مفاهیم مشابه و مبانی آن مورد بررسی قرار گرفته است. هدف این نوشتار تبیین چگونگی تعیین مورد تعهد و لزوم رفع جهل و غرر است.
 
برای دریافت اصل مقاله، از نورمگز و یا مگیران ، آدرس های زیر را کپی و در نوار آدرس مرورگر خود وارد نمایید:
مگیران:
 https://www.magiran.com/paper/2193440
نورمگز:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1698081

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Re-examining the necessity of removing ignorance and Gharar (deception) from the “subject of transaction” and its basics from the perspective of jurisprudence and law

نویسنده [English]

  • Abduljabar Zargoshnasab
Uiversity Ilam
چکیده [English]

The theory of negation of Gharar (deception) is cited in transactions so that it can be said that the denial of deception is one of the characteristics of legitimate transactions. The principle of the need to eliminate ignorance and deception from the subject of transaction is one of the most important jurisprudential issues and legal principles, so the lawyers have addressed this principle in discussions related to the general rules of contracts and interpretation of the Civil Code. Deceptive transactions are void in the Civil Code except in exceptional cases and the same is true of civil law. In statutory law, there are contracts, such as insurance contracts, which have been referred to as deceptive and have found their way to Islamic jurisprudence, which has been accepted by many jurists, but some others have doubted in them due to that deception. In this research, by a descriptive-analytical method the semantic sense of Gharar, deceptive transactions in jurisprudence and civil laws of Iran, the criteria and extent of removing ignorance, ambiguity and deception from the attributes and subject of transaction, comparison of Gharar with similar concepts and its basics have been studied. The purpose of this article is to explain how to determine the obligation and the need to eliminate ignorance and deception.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gharar
  • ignorance
  • transaction
  • subject of commitment
  • necessity of removing ambiguity
  • definiteness
- ابن ادریس حلی، محمد(1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج2، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
- ابن‌زهره، ابوالمکارم(بی‌تا)، غنیة النزوع، قم: مؤسسة الامام الصادق7.
- ابن منظور، محمدبن مکرم(1405ق)، لسان العرب، ج5، قم: نشر ادب الحوزه.
- ابوداوود سجستانی، سلیمان‌بن اشعث(بی‌تا)، سنن ابی داوود، ج3، بیروت: دارالفکر.
- اصفهانی، محمد حسین(1418ق)، حاشیه کتاب المکاسب، قم: انوار الهدی.
- امامی، حسن(1356)، حقوق مدنی، ج1، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
- انصاری، مرتضی(1434ق)، المکاسب، ج4، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
- بجنوردی، سیدمحمد(1385)،  قواعد فقهیه، ج1، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
- بیهقی، ابوبکر احمدبن حسین(1390ق)، سنن البیهقی، ج5، بیروت: دارالمعرفة.
- جزیری، عبدالرحمن(1410ق)، الفقه علی المذاهب الاربعة، ج2، بیروت: دار الکتب العلمیة.
- جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1346)، ترمینولوژی حقوق، تهران: ابن‌سینا.
- جوهری، اسماعیل‌ بن حماد(1407ق)، صحاح اللغة، ج2، بیروت: دارالعلم للملایین.
- حرعاملی، محمد بن حسن(1403ق)، وسائل الشیعه، ج12، تصحیح و تحقیق شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی، تهران: المکتبة الاسلامیة.
- حسینی عاملی، سید جواد(1418ق)، مفتاح الکرامة، ج8، قم: مؤسسة آل‌البیت:.
- خمینی، سید روح‌الله(1388ق)،کتاب البیع، ج3، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر تراث امام خمینی;.
- دار قطنی، علی ‌بن عمر(1406ق)، سنن دارالقطنی، ج3، بیروت: عالم‌الکتب.
- دارمی، احمد بن عبدالله‌(1405ق)، سنن الدارمی، ج2، بیروت: دارالفکر.
- زبیدی، محمد مرتضی(بی‌تا)، تاج ‌العروس من جواهر القاموس، ج13، بیروت: منشورات مکتبۀ الحیاة.
- شهیدی، مهدی(1377)، تشکیل قراردادها و تعهدات، ج1، تهران: نشر حقوق‌دانان.
- طباطبایی، میرسیدعلی(1404ق)، ریاض المسائل، قم: مؤسسة آل‌البیت:.
- علامه حلی، حسن ‌بن یوسف(1388ق)، تذکرة الفقهاء، ج1، تهران: مکتبة مرتضویه.
- علامه حلی، حسن‌ بن یوسف(1413ق)، مختلف الشیعة، ج5، قم: مؤسسة النشر الاسلامی .
- فیروزآبادی، مجد الدین محمد بن یعقوب(بی‌تا)، القاموس المحیط، ج2، بیروت: دارالمعرفه.
- کاتوزیان، ناصر(1366)، قواعد عمومی قراردادها، ج1و2، تهران: انتشارات به‌نشر.
- محقق کرکی، علی ‌بن حسین(1408ق)، جامع المقاصد، ج4، قم، مؤسسة آل البیت:.
- مراغه‌ای، علی(1297ق)، العناوین، تهران: چاپ سنگی.
- مغربی تمیمی، ابوحنیفه نعمان‌ بن محمد(1383ق)، دعائم الاسلام، ج2، لبنان: دارالمعارف.
- مکارم شیرازی، ناصر(1411ق)، القواعدالفقهیة، ج2، قم: مدرسة امیرالمؤمنین7.
- مکی عاملی، ابوعبدالله محمد(بی‌تا)، القواعد و الفوائد، ج2، تحقیق سید عبدالهادی حکیم، قم: مکتبة المفید.
- نجفی، محمدحسن(1365ق)، جواهر الکلام، ج22، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
- نوری طبرسی، میرزاحسین(1407ق)، مستدرک ‌الوسائل، ج13، قم: مؤسسة آل البیت:.
- نیسابوری قشیری، مسلم ‌بن حجاج(1374ق)، صحیح مسلم، ج3، مصر: دار صبیح و اولاده.
یزدی، محمد کاظم(1421ق)، حاشیة المکاسب، قم: مؤسسه اسماعیلیان.